"Zaman bir büyük müfessirdir; kaydını izhar etse, itiraz olunmaz." ne demektir?
Değerli Kardeşimiz;
Üstad'ın "Zaman bir büyük müfessirdir; kaydını izhar etse, itiraz olunmaz." (Münazarat) ifadesi, Kur'ân'ın ayetlerindeki mutlak (genel, sınırsız görünen) hükümlerin zamanın akışı ve yaşanan olaylarla nasıl açığa kavuştuğunu açıklamak için kullanılır.
Bu cümlenin temel anlam katmanları şunlardır:
Zamanın Açıklayıcı Rolü ("Müfessir" Olması): "Müfessir", bir şeyi açıp anlaşılmasını sağlayan kişi anlamındadır. Bu ifade özellikle Kur'ân ayetlerini açıklayan ve yorumlayan kişi olarak meşhur olmuştur. Üstad, zamanı da bir müfessir olarak nitelendirir. Nasıl ki bir ayetin manası başka bir ayetle veya ilmi çalışmalarla tefsir edilir; Kur'ân'ın ve İslamın bazı umumi veya mutlak ifadelerinin gerçek mahiyeti de hadiselerin ve tarihin akışı içinde ortaya çıkar.
Kayıt ve Şartlandırma ("Kaydını İzhar Etse"): Kur'ân'da veya genel bir kuralda kayıtsız şartsız (mutlak) söylenen bir hüküm, zamanın ilerlemesiyle birlikte hangi şartlara, durumlara veya sınırlamalara (kayıtlara) bağlı olduğunu gösteren olaylar yaşatır. Zaman, o mutlak hükmün aslında hangi özel durumlar için geçerli olduğunu gözler önüne serer.
İtiraz Edilemezlik: Hayatın ve tarihin tecrübesiyle, fiiliyatla ve vuku bulan olaylarla sabit olan bu hakikat, artık kesinlik kazandığı için aklen ve mantıken ona karşı çıkılamaz, itiraz edilemez.
Mesela, metnin geçtiği bağlamda Kur'ân'daki bazı genel yasaklama veya hükümlerin her zaman ve her durum için birebir aynı şekilde mutlak anlaşılmaması gerektiği, zamanın o hükmün sınırlarını (kimleri ve hangi halleri kapsadığını) tatbikatla gösterdiği ifade edilir.
Özetle bu söz; hayatın, tarihin ve yaşanan tecrübelerin, metinlerdeki genel ifadelerin gerçek tatbik alanını, tahditlerini ve sınırlarını en güzel şekilde gösteren otorite olduğunu ifade eder.
Risalede geçtiği yer için nasıl kullanıldığını aşağıdaki videoda görelim:
- Yahudi ve Hristiyanlarla beşeri münasebetler (Video: Prof. Dr. Ş. EREN)
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü