"Mecaz mecaza kapı açar, تَغْرُبُ فِى عَيْنٍ حَمِئَةٍ zahirperestleri dışarıya sürüyor." İzah eder misiniz?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Kur’an hısas için kasası zikrettiği gibi, ukad-ı hayatiye hükmünde ve makasıd-ı Kur’âniyeden bir maksadına münasip noktaları intihap ve rabt-ı maksada ittisal ettiriyor. Eğerçi hariçte ve husulde birbirinin narı veya nuru birbiriyle görünmediği hâlde, zihninde ve üslupta teânuk ve musahabet edebilirler. Hîna ki, kıssa hisse içindir. Sana ne lazım teşrihatı nasıl olursa olsun, sana taalluk edemez. Kendi hisseni al, git. Hem de Onuncu Mukaddemeden istizhâr et. Göreceksin: Mecaz mecaza kapı açar, تَغْرُبُ فِى عَيْنٍ حَمِئَةٍ zâhirperestleri dışarıya sürüyor." (Muhakemat, Birinci Makale / Unsuru'l-Hakikat, Dördüncü Mesele)

Verilen kıssada ya da söylenen mecaz içinde kastedilmemiş irade ile tayin edilmemiş yan manalar veya istenmeyen anlamlar bulunabilir. Mesela, "Aslan gibi adam." denildiğinde, aslanın bir hayvan olması ciheti ile akla bir takım istenmeyen mesajlar çağrılabilir. Kuyruk gibi yele gibi.

Oysa "Aslan gibi adam." denildiğinde dinleyen sadece mecazda kastedilen cesaret ve kuvveti anlamak ile mükelleftir. Diğer olumsuz anlamlar bizzat kastedilmediği için sözü söyleyen bundan mesul değildir.

Kıssa hisse içindir kıssanın diğer yan ve olumsuz anlamları seni ilgilendirmemelidir “Sana ne lazım teşrihatı nasıl olursa olsun, sana taalluk edemez.” ifadesi bu anlamdadır.

Kur’an insanların anlayacağı seviyede bazen onların örfüne uygun temsiller getirir. Getirilen temsillerin içinde kusur, hata, yanlış ve olumsuz bir mana varsa bu örfe aittir, temsili getiren ayete ait değildir. Sen ayetin getirdiği temsilden istifade etmeye bak. Kastedilmemiş örfi manalar ile ilgilenmene gerek yok.

"Bir kelamda, her fehme gelen şeylerde mütekellim muahaze olunmaz. Zira mesûk-u lehülkelamdan başka mefhumlar irade ile deruhte eder. İrade etmezse, itab olunmaz." (bk. age., Onuncu Mukaddime)

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?
Yükleniyor...