Üstad’ın "harikalar harikası bir pedagog (mürebbi) olduğunu" nasıl anlamalıyız? PDR mezunu olarak; Risalelerde pedagog ilmi göremiyorum, ne dersiniz?

Değerli Kardeşimiz;

"İşte Bediüzzaman, kudretli bir ıslahatçı ve harikalar harikası bir pedagog (mürebbî) olduğunu, yetiştirdiği tertemiz nesille fiilen ispat etmiş ve iktisat tarihine nurdan pırıltılarla yazılan bir atlas sahife daha ilave eden bir nadire-i fıtrattır." (Tarihçe-i Hayat, Ön Söz)

Bediüzzaman Said Nursi’nin “harikalar harikası bir pedagog” olarak nitelendirilmesi, klasik manada modern akademinin metodolojisiyle (örneğin Batı pedagojisinin deneysel veya gelişimsel kuramlarıyla) kaleme alınmış sistematik bir eğitim bilimleri ders kitabı sunmasından kaynaklanmaz. Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık (PDR) disiplininden gelen biri olarak bu birikimi ve ilmi kriterleri Risale-i Nur’da görmemeniz oldukça doğaldır; çünkü Risale-i Nur bir eğitim bilimleri metni veya pedagoji el kitabı değildir.

Ancak risaleleri ve Üstad’ın yaşam tarzını uygulamalı eğitim, ruhsal dönüşüm, motivasyon ve mizaç / seviye yönetimi açısından inceleyen araştırmacılar, onun metodolojisinde pedagojik ve psikolojik ilkelerle örtüşen güçlü yönler bulurlar. Bu ifade de genellikle şu boyutlara dayandırılarak izah edilir:

1. Muhatabın Seviyesine İnmek ve "Seviye Üstü" Eğitimi Başarmak

Pedagojinin en temel ilkelerinden biri muhataba görelik veya muhatabın zihinsel / duygusal seviyesine hitap edebilmektir.

Temsil ve Teşbih Metodu: Said Nursi, soyut, metafizik ve kavraması zor felsefi / kelami meseleleri (örneğin kader, haşir, vahdaniyet) sıradan bir köylünün, bir çocuğun veya tahsilsiz bir insanın dahi zihninde canlandırabileceği hikâyeler, somut benzetmeler (temsiller) üzerinden anlatır.

PDR ve pedagoji gözüyle bakıldığında bu durum, soyut düşünme becerisi gelişmemiş veya kısıtlı insanlara soyut kavramları somutlaştırarak aktarma becerisidir (Piaget’nin somut işlemler döneminden soyut işlemlere geçiş köprüsü kurması gibi).

2. Bireysel Farklılıklar ve Mizaç Yönetimi (Kişiselleştirilmiş Yaklaşım)

Üstad’ın Mektubat, Kastamonu veya Barla Lahikalarında talebelerine yazdığı mektuplara bakıldığında, tek tip bir insan modeli hedeflenmediği görülür:

Mizaçlara Göre Hitap: Hulusî Bey’e yazdığı mektubun tonu ile Hulusi Bey'in mizacına uygun iken, Re'fet Bey'in meraklı ve araştırmacı kimliğine veya Sabri Efendi'nin şevkli yapısına yaklaşımı farklıdır.

Koşulsuz Kabul ve Şefkat: Talebelerinin eksik ve hatalarını yüzlerine vurmak yerine, onların olumlu yönlerini öne çıkarıp (şevklendirme), kusurlarını dolaylı yoldan düzeltme yolunu seçmiştir. Bu, günümüz pozitif psikolojisi ve hümanist danışma kuramlarındaki (Rogers) "koşulsuz olumlu saygı" ve "güçlü yönlere odaklanma" ilkesiyle paralellik gösterir.

3. Duygu, Düşünce ve Davranış Bütünlüğü (Bilişsel-Davranışçı Örtüşme)

Risale-i Nur’daki "Şahs-ı Manevi" ve eğitim anlayışı, insanın sadece aklını değil, kalbini, ruhunu ve hislerini aynı anda eğitmeyi hedefler:

İkna ve Rıza Esası: Baskı, ceza veya korkutma ile değil; aklı ikna, kalbi tatmin ederek davranış değişikliği oluşturmayı esas alır.

Pedagojide dışsal motivasyon (ödül / ceza) yerine içsel motivasyonun oluşturulması en kalıcı eğitim biçimidir. Said Nursi, bireyde iç vicdanı ve inanç motivasyonunu uyandırarak kendi kendini kontrol etme yetisi (öz-düzenleme / self-regulation) geliştirmeyi amaçlar.

4. Bir Toplumsal Dönüşüm ve Yetişkin Eğitimi Modelcisi Olması

Pedagoji terimi geniş anlamıyla (yetişkin eğitimi ve rehberlik dâhil) düşünüldüğünde:

Okuma-yazma oranının düşük olduğu, modern kurumların yetersiz kaldığı veya baskı altında olduğu bir dönemde; okuma halkaları (medreseler), mektuplaşma ağı ve imece usulü metin çoğaltma yöntemiyle kendi kendine öğrenen ve birbirini eğiten bir topluluk inşa etmiştir.

Bu durum, modern eğitim sosyolojisinde ve yaygın eğitimde "akran eğitimi" (peer education) ve "kendi kendine öğrenme toplulukları" (learning communities) olarak karşılık bulur.

Özetle: Terminolojik İlmi Metin mi, Uygulamalı Eğitim Sanatı mı?

Sizin Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık formasyonunuzla baktığınızda Risale-i Nur'da akademik bir pedagoji kuramı, istatistiki araştırmalar veya PDR teknikleri bulamamanız gayet doğaldır. Çünkü Said Nursi bir pedagoji profesörü veya psikolog olarak eser vermemiştir.

"Harikalar harikası bir pedagog" nitelendirmesi; akademik bir unvandan ziyade, insan psikolojisini derinlemesine kavrayan, karmaşık fikirleri en basite indirgeyerek kitlelere sevdiren, ceza / baskı kullanmadan milyarlarca sayfa eserin elle yazılmasına yol açan bir içsel motivasyon ve yetenek dönüştürme ustası olmasını ifade etmek için kullanılan edebi ve takdir edici bir ifadedir.

İlave bilgi için tıklayınız:

- "Cahil dost, düşman kadar zarar verebilir." İzah eder misiniz?

- Geçiş Dönemi Din Eğitiminde Model Arayışı

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü