"Te’nis-i ezhan için akl-ı beşere karşı İlahi tenezzülat. Tenzilin üslubunda tenevvüü, munisliğidir mahbub-u ins ü canı." İzah eder misiniz?
Değerli Kardeşimiz;
"Te’nis-i ezhan için akl-ı beşere karşı İlâhî tenezzülât. Tenzilin üslûbunda tenevvüü, mûnisliğidir mahbub-u ins ü cânı." (Sözler, Lemeat)
Bu ifade, Kur'an-ı Kerim'in üslubundaki derin bir pedagojik ve psikolojik sırrı ifade eder. Bediüzzaman Said Nursi'nin eserlerinde de sıkça vurgulanan bu hakikat, Allah’ın sonsuz kelamını, insanın kısıtlı anlayış seviyesine yaklaştırmasını anlatır. Üsluptaki çeşitlilik ve bu ifadenin altındaki manaları şu başlıklarla açıklayabiliriz:
Te’nis-i Ezhan: Zihinlerin Alıştırılması
Kelime anlamıyla zihinlerin cana yakın hale getirilmesi, alıştırılması demektir. Kur'an, çok yüksek ve soyut hakikatleri doğrudan anlatsaydı, insan aklı bunu kavramakta zorlanabilirdi. Bu yüzden Kur'an, teşbihler, temsiller ve hikâyeler kullanarak bu ağır konuları insan zihnine mûnis yani yakın ve tanıdık hale getirir.
Tenevvü (Üslup Çeşitliliği)
Kur'an’ın üslubundaki tenevvü, tek bir konuyu farklı yol ve yöntemlerle anlatmasıdır. Bu çeşitliliğin unsurları şunlardır:
Temsil ve Teşbih: En soyut hakikatleri, günlük hayattan misallerle somutlaştırır.
İnzar ve Tebşir: Bazen korkutarak, bazen de müjdeleyerek ruhun farklı tellerine dokunur.
Kıssalar: Tarihi olayları sadece kronolojik olarak değil, birer ibret levhası ve ders olarak sunar.
Hitap Çeşitliliği: Bazen bütün insanlığa, bazen sadece müminlere, bazen de doğrudan akla veya kalbe hitap eder.
İlahi Tenezzülât (Allah'ın Kelamıyla İnsan Seviyesine İnmesi)
Bu ifade, tenezzül-ü îlâf'a yani; bir babanın küçük çocuğuyla konuşurken onun anlayacağı kelimeleri seçmesine benzetilir. Allah, mutlak azametiyle değil, insanın idrak kapasitesine göre konuşur. Üsluptaki bu çeşitlilik, insana yabancılık hissettirmez; tam tersine onu mahbub kılar.
Özetle; Kur'an'ın üslubundaki tenevvü, her mizaçtaki ve her seviyedeki insanın kendinden bir parça bulabilmesi içindir. Eğer üslup tekdüze olsaydı, zihinler yorulur ve kalpler ülfet peyda ederek uzaklaşırdı. Bu çeşitlilik sayesinde Kur'an, her daim taze, heyecan verici ve kalbe yakın kalır.
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü