"Tabiat dedikleri şey, olsa olsa ve hakikat-i hariciye sahibi ise, ancak bir sanat olabilir, sani olamaz." Tabiat hakikat-ı hariciye sahibi olsa, ifadesiyle izah eder misiniz?

Değerli Kardeşimiz;

"Elhasıl, tabiiyyunların, mevhum ve hakikatsiz, tabiat dedikleri şey, olsa olsa ve hakikat-i hariciye sahibi ise, ancak bir sanat olabilir, sâni olamaz. Bir nakıştır, nakkaş olamaz. Ahkâmdır, hâkim olamaz..." (Lem'alar, Yirmi Üçüncü Lem'a.)

Tabiat; kâinattaki bütün kanunların toplamından ve sebeplerin bir araya gelmesinden hasıl olan bir neticedir. Tabiatı kâinat manasında anlasak ebette onun hariçte vücudu vardır, ancak ondaki kanunların hariçte müstakil vücutları yoktur, olsa bile onlar da diğer varlıklar gibi Allah’ın birer mahlukudurlar.

Tabiat; büyüme, gelişme ve tebeddül etme gibi kanunlar mecmuasıdır. Tabiat, sünnetullah kanunlarından hasıl olan bir sanat eseridir, sanatkâr değildir.

Kanunlar, eşyayı idare edemez. O kanunlarla eşyayı idare eden bir irade, kudret ve ilim sahibi vardır. Yani kanuna tesir eden ve onu müşahhas hale getiren, arkasındaki kudret ve iradedir.

Tabiat ilahi bir sanat eseri olduğuna göre, -haşa- sani olamaz; yaratma, tedbir ve idare etme gibi vasıfları yoktur. Bir şeyin hem eser hem de sanatkâr olması muhaldir; bu, akıl ve mantık açısından imkânsızdır.

Bir binanın ilk merhalesi plan ve proje kısmıdır. Binanın bütün teferruat ve tafsilatı öncelik olarak bu plan ve programda tayin ve tespit edilir. Binanın şeklinden ziyade, onun ilmî temeli esastır.

Kâinat aynı bu bina gibi önce Allah’ın ilm-i ezelisinde plan olarak takdir edildi, sonra da o kader planına göre bütün mahlukat onun (c.c) kudret ve iradesi ile vücuda çıkarıldı. Kâinat, bu plan ve program üzere hareket eder, kaderin çizdiği hattın dışına çıkamaz. Tabiat dedikleri mevhum şey, aslında kaderin bu manevi kalıbının kaza edilmiş halidir. Ama maddeci felsefe buna uluhiyet isnat ediyor.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü