"Ayetin mana-yı küllîsinden bir tek masadak sadıksa, o küllî mana sadık ve hak olur. Hatta vakide bulunmayan, fakat umumun lisanında mütedavil bulunan bir ferdi..." Ne demektir?

Değerli Kardeşimiz;

Mana-yı Külli: Ayetin bahsettiği husustaki muhtemel bütün manaları ihtiva etmesidir. Mesela, ayet semadan bahsediyorsa, sema hakkında muhtemel ne kadar mana varsa hepsine işaret ediyor. Bu manalardan bazıları açıkça, bazıları üstü kapalı, bazıları da işaret ve remiz olarak ifade edilir...

Bir tek masadak: Muhtemel manalardan birisinin doğru ve mutabık olmasıdır.

Masadak, bir sözü veya hükmü tasdik eden husus demektir. "Söylendiği gibi, denildiği şekilde, doğru, sadık, olduğu gibi, muvafıktır, mutabıktır, tıpkısı" gibi manalara gelir.

Ayetin bir husustaki beyanının birçok manalarından birisinin veya birkaçının doğru ve mutabık olması durumunda, ayet hak ve doğru olmuş olur. Mesela, semadan bahseden ayetin muhtemel yüz manasından birisi doğru ve mutabık çıkarsa, o ayet doğru ve hak olmuş olur. Bu yüzden, muhtemel manalardan birisi ya da birkaçı yanlış ve hatalı olsa -haşa- ayete yanlış ve hatalı denilemez.

"Çünkü ayetin mana-yı küllîsinden bir tek mâsadak sadıksa, o küllî mana sadık ve hak olur. Hatta vakide bulunmayan, fakat umumun lisanında mütedâvil bulunan bir ferdi, umumun efkârını müraat için o küllîde dahil olabilir." (Lem'alar, On İkinci Lem'a.)

Fen ve bilime zıt olduğu hâlde, insanların örfünde doğru bilinip doğru telakki edilen bir şeyi, Kur’an, sırf insanları irşat ve ikaz makamında bu yanlışa işaret etse, ayetin doğruluğuna bir halel vermez.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü