"Evvelâ, âyetin manası ayrıdır ve o manaların efradı ve mâsadakları ayrıdır. İşte o küllî mananın müteaddit efradından bir ferdi bulunmazsa, o mana inkâr edilmez." İzah eder misiniz?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Evvelâ, âyetin manası ayrıdır ve o manaların efradı ve mâsadakları ayrıdır. İşte o küllî mananın müteaddit efradından bir ferdi bulunmazsa, o mana inkâr edilmez. Semâvâtın yedi tabakasına ve arzın yedi katına dair mânâ-yı küllîsinin çok efradından yedi mâsadak zâhiren görünüyor."(1)

Ayetin herkesçe kabul edilen bir asıl ve zahir manası vardır ki, bu manayı inkâr etmek küfür olur. Bir de yoruma açık manaları vardır. Yoruma açık manalardan birisini inkâr etmek küfür olmadığı gibi dalalet de olmaz.

Müfessirlerin aynı ayetten farklı manalar çıkarması ve bazen birbirine muhalif olmaları ayetin zahiri ve asıl manası üzerinde değil, yoruma açık manası üzerindedir. Mesela;

"Sâniyen: Âyetin sarahatında 'yedi kat arz' dememiş. اَللهُ الَّذِى خَلَقَ سَبْعَ سَمٰوَاتٍ وَمِنَ اْلاَرْضِ مِثْلَهُنَّ ilâ âhir. Âyetin zahiri diyor ki: 'Arzı da o seb'a semavat gibi halketmiş ve mahlukatına mesken ittihaz etmiş.' Yedi tabaka olarak halkettim, demiyor. Misliyet ise mahlukıyet ve mahlukata meskeniyet cihetiyle bir teşbihtir."(2)

Bu ayette arzın yedi kat semaya benzetilmiş olması arzın da yedi tabaka olduğu manasına gelmiyor. Arzın yedi tabaka olan semaya benzetilmiş olması, canlılara bir ev sahibi olma noktasındandır. Ama birisi çıkıp bu ayetten, “dünya da sema gibi yedi tabakadır” gibi mana çıkarırsa ve buna kendince deliller takdim ederse, bu sağlam bir tefsir olmuş olur. Nitekim dünyanın yedi kıtası, atmosferin yedi tabakası:

"Hem dört unsur denilen su, hava, nar, toprak (türab) ile beraber, 'mevalid-i selâse' denilen maadin, nebatat ve hayvanatın yedi tabakaları ve yedi kat âlemleri... hem Küre-i Arzımıza benzeyen yedi küre-i uhra dahi bulunmasına, zîhayata makarr ve mesken olmasına işareten yedi tabaka yani yedi küre-i arziye bulunmasına işareten Küre-i Arz dahi, yedi tabaka âyât-ı Kur'aniyeden fehmedilmiştir."(3)

Birisi çıkıp “bu ayetten bu manaların çıkarılmasını kabul etmiyorum”, derse ayeti inkâr etmiş olmuyor, ayetin yoruma açık olan bir manasını kabul etmemiş oluyor. Bununla beraber, her şey bir kişinin malumatına münhasır olmadığı için, birisinin bulduğu bir mana, Kur'anın ve mütevatir hadislerin manasına, imanın esaslarına ve Arapça dil kaidelerine zıt değilse, buna da ilişmemek gerekir.

Dipnotlar:

(1) bk. Lem'alar, On İkinci Lem'a.
(2) bk. age.
(3) bk. age.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

BENZER SORULAR

Yükleniyor...