"Terhibin vicdan üzerine tesiri, terhibi tasdik etmekle olur. Terhibin tasdiki ise, haricî bir azabın vücuduna mütevakkıftır..." İzah eder misiniz?

Değerli Kardeşimiz;

"Terhibin vicdan üzerine tesiri, terhibi tasdik etmekle olur. Terhibin tasdiki ise, haricî bir azabın vücuduna mütevakkıftır. Zira vicdan, akıl ve vehim gibi haricî ve ebedî hakikat hükmüne geçmiş bir azaptan yapılan terhible müteessir olur. Öyleyse, dünyada olduğu gibi, âhirette de ateşin vücudundan yapılan terhib, tahvif, ayn-ı hikmettir." (İşaratü'l-İ'caz, Bakara Sûresi, 7.Âyetin Tefsiri)

Terhib; kelime olarak bir şeyden korkutmak ve sakındırmak demektir. Korkutmak ve sakındırmanın en mühim rüknü ve esası da cezalandırmaktır. Ceza olmadan terhib, yani sakındırma ve korkutma olmaz.

Meselâ; birisine; “şunu yapmazsan seni hapse atarım” denilse, şayet ortada hapis ve hapse atacak güç ve kudret sende yoksa, o kişi o sözü diyenden korkmaz ve ciddiye almaz. Ama o sözü söyleyen kişide hapse atacak kudret mevcutsa, o zaman o korkutma ve sakındırma tesir eder ve kişiyi harekete geçirir.

Aynı şekilde Allah’ın Kur’an'da bizi korkutmasının ve sakındırmasının vicdanımız üzerinde tesirli olabilmesi, korkutulan şeye iman ve tasdik etmemiz ile mümkündür. Yani Allah’a, ahirete ve cehennemin varlığına iman etmeyen birisine terhib yani korkutma tesir etmez. Öyle ise terhibin tesirli olması için evvelâ sağlam bir iman lazımdır. Sadece iman da yetmez, Allah’ın iman edilen cehennemi hâlihazırda yaratıp mevcut bir şekilde tutması ve onun varlığına işaret eden kuvvetli delilleri de talim etmesi gerekir ki, Kur’an'da bu fazlası ile yapılmıştır. Yani mevcut ve hazır olan bir cehennem ile tehdit edip sakındırmak, mevcut olmayan ve bilinmeyen bir cehennemle sakındırmaktan daha tesirlidir, denilmek isteniyor. Öyle ise Kur’an’ın şiddetli bir şekilde ateş ile ve şiddetli azap insanları tehdit edip sakındırması, aynı hikmet ve belağattir.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü