"Nasılki bir küllî bütün cüz'iyatında mevcud olduğu halde, ne o küllîde tecezzi ve inkısam olur ve ne de cüz'iyatında müzahame ve müdafaa olur." İzah eder misiniz?

Değerli Kardeşimiz;

"Ve keza, istifade hususunda müzahame, mümanaa ve tecezzî yoktur; bir küll ile cüz'iyatı gibidir. Nasıl ki bir küllî, bütün cüz'iyatında mevcut olduğu halde, ne o küllîde tecezzî ve inkısam olur ve ne de cüz'iyatında müzahame ve müdafaa olur. Küre-i arzdan da binlerce müstefid olsa, ne aralarında bir müzahame olur ve ne küre-i arzda bir noksaniyet peyda olur. Yalnız insanın indallah kerameti olduğu için, âlem-i şehadetin yaratılışında insan, ille-i gaiye menzilesinde gösterilmiştir. Ve insanın hatırı için, bütün envâa bir umumî ziyafet verilmiştir. Bu ise, bütün âlemin faydaları insana münhasır olup başkalara hiçbir faydası yoktur demek değildir."(1)

Bütün insanlık küllî iken bu insanlık içinde bir ferd cüz’îdir. İnsanlık ile insan arasında hiçbir fark yoktur. Fark sadece kemiyet ve adet çokluğundadır. Keyfiyet ve mahiyet bakımından bütün insanlık ile bir tek insan eşittir. Bütün insanlıkta olan keyfiyet ve haller, aynı ile bozulmadan, dağılmadan bir insanda da vardır. İnsaniyet noktasından bir insan ile altı milyar insan müsavidir. Sekiz milyar insan için ne lazım ise, bir tek insan için de o lazımdır. Mesela, altı milyar insanın yaşaması için gerekli olan güneş, bir insanın yaşaması için de elzemdir. Bu noktadan baktığımız zaman, bir küllîde lazım olan hallerin hepsi bir cüz’îde de aynı ile lazım ve mevcuttur. Sekiz milyar insanın bütün keyfiyet ve hallerinin her insanda aynı ile bulunması, küllîyi yani insanlık manasını bozup dağıtmıyor. Bir sıkışıklık ve daralmaya sebebiyet vermiyor. Dağılmaktan dolayı bir azalma ya da zayıflama görülmüyor.

Küllînin aynı ile cüz’îde mevcut olduğunu anladıktan sonra meselemize taalluk eden noktasına bakalım. Dünya bir küllîdir, ondan istifade eden insanlar ve hayvanlar ise cüz’îdir. Her bir insanın ya da başka istifade edenlerin küllî, dünya nimetinden istifade etmesinden dolayı, küllî olan dünya nimetinde bir daralma bir dağılma bir noksanlaşma olmuyor.

Mesela, güneşin ışığından milyarlarca canlının faydalanması, güneşin külliyetini bozmuyor, daraltmıyor, noksanlaştırmıyor. Güneş, bir için de, bir milyon için de yine aynı güneştir, külliyeti aynı ile duruyor. Milyonlarca hayatlı müşterinin dünyadan faydalanmasında ve istifade etmesinde dünyanın bütünlüğüne ve külliyetine bir zarar gelmez, onu eksiltip noksanlaştırmaz.

(1) bk. İşârâtü'l-İ'câz, Bakara Sûresi, Âyet: 21,22

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü