"O cevvdeki seyyarelerin çobanı ra’ddır. Kamçı gibi, berkini başları üzerine silkeleyip dolaştırıyor." ifadesi bilimsel verilerle çelişmiyor mu?

Değerli Kardeşimiz;

Burada geçen "seyyare"den maksat, gezegenler değildir. Hava sahifesinde yani atmosferde hareket eden bulut gibi hareketli varlıklardır.

Hz. Peygamber (asm) şöyle buyurmuştur:

"Râd (gök gürültüsü), buluta müvekkel (görevlendirilmiş) meleklerden bir melektir. Beraberinde / Elinde ateşten kırbaçlar vardır ki, onlarla bulutları -Allah'ın dilediği yere- yürütür. Duyduğumuz ses (gök gürültüsü) ise, adı geçen meleğin bulutları emredilen yerlere yürütürken onları sıkıştırmasından (süratle sevk etmesinden) ileri gelmektedir." (Bu hadis, Yahudilerin bu konudaki sorusu üzerine söylenmiştir.) (Tirmizî, Tefsiru Sureti'r-Ra'd, 13; Ahmed b. Hanbel, Müsned, 5/385)

Teşbih, bir şeyi başka bir şeye benzeterek anlatma sanatıdır. Genellikle anlamı güçlendirmek, somutlaştırmak veya daha etkileyici kılmak için kullanılır.

Bilimsel açıklamalar olayların nasıl olduğunu (mekanizma), ayet ve hadisler ise olayın arkasındaki anlamı veya işaret ettiği gücü ifade eder. Bu bağlamda, "meleğin kamçılaması" veya "tesbihi" gibi ifadeler, bilimsel gerçekliği dışlamadan, şimşeğin ve gök gürültüsünün yüce bir yaratıcı gücün eseri olduğunu vurgulayan manevi benzetmeler veya sembolik anlatımlar olarak değerlendirilebilir.

Ayet ve hadislerin fen bilimi edası ile olayları izah etmesi zaman ve dönem açısından uygun değildir. 1400 yıl önce elektrik, tren, uçaktan bahsetmesi o zaman insanlarını inkâra ve redde sevk eder. Ayet ve hadislerin asıl amaç ve misyonu tevhidi ispat etmek, Allah’ın varlığına ve birliğine işaret etmektir. Bu da kâinatın herkesçe bilinen malum maslahatlarını zikretmekle olabilir. Bilimsel bir izah o dönemde bilinmediği için delil iddiadan daha gizli ve izaha muhtaç hâle gelmiş olurdu ki, bu ise irşadın tabiatı ile çelişir. Getirdiğin delil herkesin anlayacağı şekilde basit sade ve anlaşılır olması gerekir.

Bu tür hadisler veya anlatımlar genellikle teşbih veya sembolik ifadeler olarak kabul edilir. Onlar, bilimsel açıklamalarla çelişmez; aksine, doğa olaylarının fiziksel nedenlerinin ötesinde, manevi ve ilahi bir boyutuna işaret ederler.

Mesela yıldız kaymasının bilimsel nedeni ne olursa olsun bir meleğin bu yıldızı şeytana atması gerçeğine ters düşmez. Fiziksel alemde yıldız kaymasının bir bilimsel nedeni ve oluş şekli vardır. Ama manevi alemde bu durum farklılık arz edebilir. Bu husus bulutlar ve şimşek için de geçerlidir.

Ayrıca gaybi alemlerin yapısı ve işleyiş biçimi ile fiziksel alemin yapı ve işleyiş biçimi farklıdır ve ölçüleri değişiktir. Bu sebeple manevi alemlerde gerçekleşen olayları o alemlerin ölçü ve mikyası ile düşünmek gerekir. Her şeyi fiziksel aleme indirgeyip tek ölçü olarak fizik yasaları olarak görmek yanlış olur.

Fiziksel alem duyu organlarımızla algılayabildiğimiz, bilimsel metotlarla incelenebilen ve fizik kanunlarına tabi olan âlemdir. Yıldız kaymasının atmosferdeki meteorların yanması, şimşeğin elektrik deşarjı gibi bilimsel açıklamaları bu âleme aittir. Bilim, "Nasıl?" sorusuna cevap arar.

Manevi / gaybi âlem ise duyu organlarımızla doğrudan algılayamadığımız, metafizik ve ilahi boyutları içeren âlemdir. Melekler, ruhani varlıklar, ilahi irade ve kudret gibi kavramlar bu âleme aittir. Bu âlemdeki olaylar veya tasvirler, genellikle fiziksel âlemdeki olayların gaybi anlamını, amacını veya ardındaki ilahi hikmeti ifade eder. Dini metinlerde geçen "şeytana atılan yıldız", "bulutları sevk eden melek" gibi ifadeler bu boyuta işaret eder. Din ise, olayların "niçin" veya "kim tarafından" olduğu sorusuna cevap arar.

Her iki âlemin kendi içinde geçerli olan ölçüleri ve işleyiş biçimleri farklıdır. Fiziksel âlemin yasaları, gaybi âlemin işleyişini tam olarak açıklamakta yetersiz kalır ve tam tersi de geçerlidir. Fiziksel bir olayı sadece manevi açıklamalarla izah etmeye çalışmak veya manevi bir olayı sadece fiziksel kanunlarla sınırlamaya çalışmak, her iki âlemin de bütünlüğünü ve kendi içindeki düzenini göz ardı etmek anlamına gelir.

• Özetle bilim, Allah'ın yarattığı evrenin işleyiş mekanizmasını keşfederken, din bu yaratılışın ardındaki sonsuz kudret ve hikmeti hatırlatır.

Gök gürültüsü ve şimşek gibi atmosferik olayları hem bilimsel hem de manevi pencerelerden görmek mümkündür. Risale-i Nur perspektifi, bu iki bakış açısını birbirine zıt değil, birbirini tamamlayan iki farklı dil olarak ele alır.

Zahiri Sebep ve Hakiki Fail

Bilim, olayların nasıl gerçekleştiğine odaklanır. Bulutların çarpışması, statik elektrik birikmesi ve deşarj gibi süreçler, Allah’ın kainata koyduğu adetullah kanunlarıdır. Şimşek ve gök gürültüsü, bu fiziksel sebepler dairesinde işleyen birer sanattır.

Risale-i Nur’da fenlerin anlattığı bu sebepler, birer perdedir. Bir melek, o doğa olayına müekkel olan şuurlu bir fıtri kanundur. Yani bilimsel olarak elektrik boşalması dediğimiz şey, manevi boyutta o görevi yürüten meleğin tesbihatı veya bir fiilidir.

Meleğin Kamçısı Mecazı

Bu tabir, harika bir teşbih ve mecazdır. Risale-i Nur’da bu tür ifadeler şu şekilde izah edilir:

Sevk ve İdare: Melek, bulutları birer gemi gibi uçsuz bucaksız gökyüzü denizinde sevk eder. "Kamçı" ifadesi, o muazzam kütlelerin hikmetle hareket ettirilmesini ve yağmurun bir emirle yeryüzüne indirilmesini temsil eder.

Heybet ve Zikir: Gök gürültüsü, sadece havanın genleşmesi değil; o meleğin ve bulutların Allah’ı tesbih ederken çıkardığı heybetli bir sestir.

İki Okuma Biçimi

Bu durumu bir mektuba benzetebiliriz:

Bilimsel Yaklaşım: Mektubun kağıdının cinsini, mürekkebin kimyasal yapısını ve kalemin ucunun nasıl aşındığını inceler. Bu bilgiler doğrudur ama eksiktir.

Manevi Yaklaşım: Mektupta yazan mesajı, yazan kişinin maksadını ve bize ne anlatmak istediğini okur.

Sonuç Olarak

Şimşek çakması ve gök gürültüsü; bir yönüyle bulutlar arasındaki elektriksel dengelenme, diğer yönüyle ise Rabbimizin heybetini ilan eden, bahar müjdesini getiren ve rızık olan yağmuru sevk eden bir meleğin vazifesidir. Melek, o fiziksel kanunların ruhu ve nezaretçisidir. Kamçı ise bir teşbih ve mecazdır.

İlave bilgi için tıklayınız:

- Şimşek ve gök gürültüsünün hizmeti, faydası nedir?

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü