Otuz Üçüncü Söz, On Beşinci Pencere'nin izahı nasıldır?
Değerli Kardeşimiz;
On Beşinci Pencere
اَلَّذِى اَحْسَنَ كُلَّ شىْءٍ خَلَقَهُ [“O her şeyi en güzel şekilde yaratandır.” (Secde, 32/7)]
sırrınca, her şeye, o şeyin kabiliyet-i mahiyetine göre kemâl-i mizan ve intizamla biçilip hüsn-ü san’atla tertip edilip, en kısa yolda, en güzel bir surette, en hafif bir tarzda, istimalce en kolay bir şekilde (mesela kuşların elbiselerine ve her vakit tüylerini kolayca oynatmalarına ve istimal etmelerine bak), hem israfsız, hikmetli bir tarzda vücut vermek, suret giydirmek, eşya adedince dillerle bir Sâni-i Hakîmin vücub-u vücuduna şehadet ve bir Kadîr-i Alîm-i Mutlaka işaret ederler. (Sözler, Otuz Üçüncü Söz, On Beşinci Pencere)
Kâinatta her bir şeye farklı istidat verip, o kabiliyetlere uygun bir ölçü koymak, mutlak bir iradeyi ve her şeyi kuşatan sonsuz bir ilmi gösteriyor. Mesela; aslana parçalama, avlanma kabiliyeti verilmiş ve ruhuna uygun bir ceset giydirilmiştir.
Kuşların vücuduna göre tüylü elbise giydirilmesi ve kanat takılması, bu işleri tedbir ve idare eden Zat’ın, ne denli şefkatli, hikmetli olduğunu kör olana da gösteriyor.
Allah hem sonsuz kudretini, hem noksansız ve mükemmel sıfatlarını göstermek için, az bir şeyin eli ile çok şeyleri verdiriyor; bir sayfaya, bir kitabı sığdırıyor.
Tek bir şeye yüzlerce vazife takıyor. Bir et parçası olan dile bütün tatları tattırıyor, tıbbın beyanı ile karaciğere dört yüz vazife takıyor. Bir ağaç ile tonlarca meyve verdiriyor.
Aksi hâlde her tat için ayrı bir dil, her bir vazife için ayrı bir karaciğer, tek bir meyve için ayrı bir ağaç olması lazım gelirdi ki, bu da çok hikmetsiz ve çok israf olurdu. Hikmetsiz iş yapmaktan münezzeh olan Allah, her şeyde en kısa, en hafif ve en kolay yolları yaratmıştır. “En kısa yolda, en güzel bir surette, en hafif bir tarzda, istimalce en kolay bir şekilde (mesela kuşların elbiselerine ve her vakit tüylerini kolayca oynatmalarına ve istimal etmelerine bak), hem israfsız, hikmetli bir tarzda vücut vermek, suret giydirmek” cümlesi bu manaya işaret ediyor.
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü
Yorumlar
kabiliyet-i mahiyet terkibini izah EDERMİSİNİZ
Secde Suresi 7. ayetin ışığında ifade edilen "kabiliyet-i mahiyet" kavramı, bir varlığın özünde (mahiyetinde) saklı olan gizli yetenekler, potansiyel ve o varlığın ne olabileceğine dair sınırları ifade eder.
Bu terkibi şu üç temel noktayla daha net anlayabiliriz:
Varlığın Taslağı: Bir çekirdeğin içinde ağaç olma potansiyelinin bulunması gibi, her varlığın yaratılış programında ona has bir "kapasite" belirlenmiştir.
İstidat ve Uygunluk: Varlığın, kendisine verilen vazifeyi en iyi şekilde yerine getirebilmesi için sahip olduğu donanımdır. Örneğin; bir kuşun mahiyeti "uçmaya", bir balığın mahiyeti ise "yüzmeye" uygun bir kabiliyetle yoğrulmuştur.
İlahi Ölçü: Alıntıladığınız metinde belirtildiği üzere; yaratılan her şey, kendi özündeki bu gizli güce (kabiliyet-i mahiyetine) göre en estetik, en hafif ve en fonksiyonel şekilde form kazanır. Yani dış görünüş (suret), içteki cevherin (mahiyet) ihtiyacına göre tam bir dengeyle biçilir.
Özetle kabiliyet-i mahiyet; bir şeyin "ne olduğu" ile "neler yapabileceği" arasındaki o mükemmel uyumu sağlayan yaratılış programıdır.