Block title
Block content

"Vahidiyet" , "Vahdaniyet" , "Ehadiyet" ve "Ferdiyet" kavramlarını ve farklarını genişçe açar mısınız?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Vahdaniyet ve Vahidiyet kavramları temelde aynı manayı ifade eder. Arasında bazı nüans farkları vardır. Vahidiyet; bütün mevcudat birinindir ve birine bakar ve birinin icadıdır.

Vahdaniyet ise; birlik, infirat, benzeri olmamak, tekessür ve tecezziden beri olmak anlamına Allah’ın bir sıfatıdır.

Demek ki her ikisi de; bir olan Allah’ı kabul etme anlamına gelir. Ancak Risale-i Nur mizanına göre aralarındaki teknik anlamda farklılığı şöyle sıralayabiliriz.

*Vahdaniyet; Allah’ın zatına taalluk eden bir sıfattır. Zatının birliğidir.
*Vahidiyet ise; Cenab-ı Hakk'ın isimlerine taalluk eden bir kavramdır. Yani isimlerin birliğidir.

*Vahdaniyet; Allah’a imanla alakalı bir tevhit ifadesi olup, bir olan Allah’a inanma anlamına gelir.
*Vahidiyet ise; yaratılışla ilgili olup, isimlerin fıtrattaki umumi tezahürüne bakar.

*Vahdaniyet; zatı ilahiyi çağrışım yapan bir sıfat olmakla; mahlukatta ehadiyet anlamında Cenab-ı Hakk'ın zatının tecelliyatına bakar.
*Vahidiyet ise; isimlerinin kainattaki genel ve umumi anlamda tezahürüne bakar.

*Vahdaniyet; (Tefekkür açısından) zatı ilahiyeyi ilgilendirir. Bu ise idrakleri aşan mahdut bir sahadır.
*Vahidiyet ise; tezahür ettiği mahlukatta tefekkür sahası olup, burada tahdit ve sınırlama yoktur.

*Vahdaniyet; tevhit inancını temsil ettiğinden bir inanç ve iman şuurudur.
*Vahidiyet ise; teknik anlamda bir marifet, ilim ve tefekkür melekesidir.

*Vahdaniyette şüphe ve tereddüt; iman açısından ciddi bir zafiyet ve eksikliktir. Ancak Vahidiyet hususunda eksiklik, cehalet ve gaflettir. Çünkü Vahidiyetin tezahüründe berzahlar, vesileler vardır. Ve tezahürat şümullüdür. Bu ise hakikate geçmeye mani olan perdelerdir. Bu muvaffakiyet herkese nasip olmaya bilir.

*Vahdaniyet; ekseriyetle kabul meselesi olup kalple ilgili bir iman halidir.
*Vahidiyet ise; ilim ve akıl ile ilgili olup tefekkür mertebesidir.

*Vahdaniyet zatı ilahinin birlenmesi ve eşi benzeri olmaması anlamındadır.
*Vahidiyet ise; tezahürattaki bütün esma-i ilahiyenin birlenmesi olup, onların misli ve benzeri olmaması ve bir kaynaktan suduru anlamınadır.

*Vahdaniyet; uluhiyet ile ilgili esas tabir olup, tebei olarak mahlukata bakar.
*Vahidiyet ise; esas olarak mahlukattaki tezahür ilgili bir kavram olup, tebei olarak uluhiyete bakar.

Yani Vahidiyet; yaratılışdaki tezahüratın birliği, vahdaniyet ise; uluhiyet cihetiyle zatı ilahinin birliği anlamındadır.

***

Vahidiyet, külli tecelliyattır; ehadiyet ise, cüzi tecelliyattır. Buna, şöyle bir temsil ile bakabiliriz:

Mesela, büyük bir denizin üstüne, denizi ihata edecek kadar büyük harflerle kelime-i tevhit yazılsa, bu yazıyı okuyabilmek için, denizi kuşbakışı ihata edecek bir mevkie çıkmak lazımdır. Ama buna herkes tam güç yetiremeyeceği için, o yazıyı yazan zat, aynı manayı ve şekli ifade eden o yazıyı, denizin damlalarına da  yazıyor. Böylece her nazar sahibi o denizin umumu üstündeki yazıyı damlalar vasıtası ile okuyor. Sonra o denizin üstündeki haşmetli yazıya intikal ediyor. Yoksa, damla olmasa, o yazıyı okuması mümkün değildir.

İşte, deniz kainattır, o yazı ise Allah’ın isim ve sıfatlarının tecellisidir. Damla ve üstündeki aynı yazı ise, kainatın umumundaki o tecellilerin cüzündeki, yani her bir parçadaki, her bir fertteki tecellisidir. Deniz, vahidiyeti; damla ise ehadiyeti temsil ediyor.

Bütün nebatat veya umum çiçekler, vahidiyeti gösterir. Küçük ve tek bir çiçek ise, ehadiyeti gösterir.

Vahidiyet, azamet ve kibriyayı temsil eder; ehadiyet ise, cemal ve şefkati temsil eder.

***

Ferd: Bir olup, hem zâtında hem de sıfatlarında eşi ve benzeri olmayan. Bu isim Allah’ın birliğini ifade eder; eşi ve benzeri olmadığını ders verir.

Lem’alar'da, Ferd ismi için, “Vâhid ve Ehad isimlerini tazammun eden bir ism-i âzam” denilmektedir. Vahid ve Ehad isimleri de, Allah’ın birliğini ifade ederler. Fakat, Ferd ismi Vahid ve Ehad isimlerinden daha şümullüdür. Ehad ismi Allah’ın zâtının birliğini, Vahid ismi sıfatlarının eşi ve benzeri olmadığını ifade ederken, Ferd ismi her iki mânâyı da bünyesinde toplar. Buna göre, Ferd ismine, “zâtında ve sıfatlarında şerikten, eşi ve benzeri olmaktan münezzeh olan yegâne zât” şeklinde mana verilebilir.

Allah’ın isim ve sıfatlarının iki tarzda ve iki tecelli mahalli vardır.

Birisi: Kainatın umumu üzerinde büyük ve azametli tecelliyatıdır. Diğeri ise: Kainatın bir cüz’ünde ve cüz’isindeki küçük ve mütevazi tecelliyatıdır.

Kainatın umumunda tecelli eden o isim ve sıfatlar, çok azametli ve Kibriyalı olmasından, okunması ve ihata edilmesi herkese müyesser olmuyor. Onun için Allah, o kainatın umumundaki  Azametli ve Kibriyalı olan tecelli yazısını  herkesin rahat ve kolaylıkla okuyabileceği boyutlara indiriyor.

İşte, kainatın umumunda azamet ve Kibriya ile tecelli eden isim ve sıfatlarına vahidiyet denir. Onun küçük bir modeli hükmünde olan cüz’ündeki tecelliyatına da ehadiyet denir.

Vahidiyet: Külli ve umumi tecelliyattır. Ehadiyet ise; cüzi ve hususi bir tecelliyattır.

Bu hakikate, şöyle bir temsil ile bakabiliriz.

Mesela, büyük bir denizin üstüne, denizi ihata edecek kadar büyük harflerle kelime-i tevhit yazılsa, bu yazıyı okuyabilmek için, denizi kuşbakışı ihata edecek bir mevkie çıkmak lazımdır. Ama buna herkes tam güç yetiremeyeceği için, o yazıyı yazan zat, aynı manayı ve şekli ifade eden o yazıyı denizin damlalarına da  yazıyor. Böylece her nazar sahibi o denizin umumu üstündeki yazıyı damlalar vasıtası ile okuyor. Sonra o denizin üstündeki haşmetli yazıya intikal ediyor. Yoksa, damla olmasa, o yazıyı okuması mümkün değildir

İşte, deniz kainattır. O yazı ise Allah’ın  isim ve sıfatlarının tecellisidir. Damla ve üstündeki aynı yazı ise, kainatın umumundaki o tecellilerin cüzündeki tecellisidir. Deniz, vahidiyeti; damla ise ehadiyeti temsil ediyor. Bütün nebatat veya umum çiçekler, vahidiyeti gösterir. Küçük ve tek bir çiçek ise, ehadiyeti gösterir. Vahidiyet, Azamet ve Kibriya’yı temsil eder; Ehadiyet ise, cemal ve şefkati temsil eder.

Ehadiyet parçada tecelli eden tevhit iken, vahidiyet bütünde tecelli eden tevhittir. Ferd ise her ikisini cem eden, yani parça ve bütünü toplayan bir tevhid algısıdır.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Paylaş

Yorumlar

ümitvar
Allah razı olsun. Tatmin edici bir cevap oldu benim için.
Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
zeynel
teşekkürler gayet net anlaşıldı
Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
inkişaf
Enbiyâullah ve evliyâullah da özgünlüğün mahiyeti nedir? Vâhidiyet evliyaları ebrâr, Ehadiyet evliyaları mukarrabîn,Ferdiyet evliyaları ise akrabîndirler denilebilir mi?
Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
Editor (Muaz)
Vahidiyet külli üzerinde tevhidi görmek ehadiyet cüzi üzerinde tevhidi görmek ferdiyet ise Zat-ı Akdesi mülahaza etmek anlamını taşır. Sizin tasnifiniz bu vecih ile yapılabilir.
Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
ciddeli
"Vahdaniyet", Vücubiyet gibi bir mertebedir. Vahidiyet sıfatı, zaruriyet kesbedip, tüm vahidiyetleri kendinde toplayınca Vahdaniyete inkılab eder.
Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
Yükleniyor...