"Varlıkların sabit birer hakikati vardır." ifadesini nasıl anlamalıyız, bu söz bir ayete veya hadise dayanıyor mu?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

“Eşyanın sabit bir hakikati vardır.” hükmü, "Allah'tan başka hiçbir şey yoktur." fikrine karşı ayet ve hadislerden çıkarılmış bir hükümdür. Yani "Yaratılmış olan bütün mahlukat ve mevcudat hayalî ve vehmî varlıklar değil, hakiki ve sabit varlıklardır.", demektir. Eşya ne kadar hâdis de olsa yani sonradan yaratılmış da olsa, vücudu Allah'a nisbeten zayıf da olsa varlığı inkâr edilemez.

Cenab-ı Hakk'ın, kendisinden başka varlıklara kasem etmesi (zeytin, incir, gece, gündüz v.s), ayrıca tefekküre davet eden ayetlerde varlıkları kullanması (deve, dağ, deniz gibi) gösteriyor ki, eşyanın varlığı ayetler ile de sabittir.

Yunan felsefesinde eşyanın hakikatinin olup olmadığına dair fikrî münakaşalar yapılmıştır. Felsefi cereyanların ekseri, eşyanın sabit bir hakikatinin olduğunu kabul etmişlerdir. Septisizm (sofastailer) gibi çizgi dışı bir takım şüpheci felsefî cereyanlar ise, bilgi ve eşyanın vücudunu inkâr etmişlerdir.

İslam tarihinde ise vahdet-i vücud mesleğinin kurucusu Muhyiddin-i Arabî Hazretleri ve onun meşrebini takip edenler eşyanın hakikatini kabul etmeyen ifadeler kullanmışlardır.

İbn-i Arabî Hazretleri "La mevcuda illa Hu" (Allah’tan başka mevcut yok) hükmünü; fikrî ve muhakeme tarzı ile değil, kalbî ve hissî saiklerle ortaya atmıştır. Muhyiddin-i Arabî Hazretleri Allah’ın varlığına öyle bir dalmış ki, onun varlığında fena bulmuş ve sair varlıkları fark edemeyecek kadar manevi bir sarhoşluğa düşmüştür. Bu yüzden Ehl-i sünnet âlimleri onu mazur saymış ve tekfir etmemişlerdir.llah’ın varlığı ezelî ve ebedîdir. Eşyanın varlığı ise onun varlığına nisbeten çok sönüktür, zayıf bir ışık hüzmesidir ve yok hükmündedir. Gözü Güneş'in ışığına dikkat kesilmiş biri, zayıf ışık hüzmelerini fark edemez.

İşte İbn-i Arabî Hazretleri bütün hissiyatı ile Allah’ın varlığına dikkat kesildiği için, onun vücuduna nisbeten zayıf olan eşyanın vücudunu fark etmiyor ve “Allah'tan başka varlık yoktur.” diyor. Bu yüzden o mazurdur. Meseleye böyle bakmak lazımdır.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

BENZER SORULAR

Yükleniyor...