Block title
Block content

"Ve illa, gayri-mütenahinin tenahisi lazım gelir." cümlesi neye yönelik söylenmiştir, nasıl anlamalıyız?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"İ'lem eyyühe'l-aziz! Bütün kâinatı ihata eden bir nurdan hiçbir şey gizlenmez. Ve gayr-ı mütenahi bir daire-i kudretten bir şey hariç kalamaz. Ve illâ, gayr-ı mütenahinin tenâhisi lâzım gelir."(1) 

Allah’ın kudreti ya sonsuzdur ya sonludur; aklen ve  mantıken bunun ortası yoktur. Bu önerme akli ve mantıki bir önermedir. Zira sonlu olan bir kudret, aynı zamanda sonsuz olamayacağı gibi; sonsuz bir kudret de aynı zamanda sonlu olamaz. Şayet bir kudret bir yerde durup orayı yapamayacağı anlaşılır ise, zaten onun sonsuz kudret olmadığı sabit olur.

"Mantıkta iki zıt bir arada olamaz." hükmü kati bir hükümdür. Öyle ise Allah ya sonsuzdur ya da sonludur. Sonlu olsa, sonluları icat edemez, zira kendi de sonlu olduğu için yaratmaya kadir değil, mahaldir; yani kendi de yaratılmaya muhtaçtır.

Şayet Allah sonlu ise ona zaten İlah diyemeyiz. Zira ilah sonsuzluğu temsil eden zaruri bir hükümdür. En nihayetinde akıl ve mantık sonsuz ve ezeli olan bir varlığı kabul etmek durumundadır. Zira mümkün mümküne illet olamaz. Yani varlık sahasına çıkmamış bir şey, başka bir şeyin varlık sahasına çıkmasına yardımcı ve sebep olamaz. Demek ezelde var ve sabit olan ezeli ve sonsuz bir İlah bulunmak aklen zaruridir.

Malum, aklen ve mantıken zaruri olan bir varlık, levazımı ile sabit olur. Yani İlah’ı ilah yapan ilahi ve ezeli sıfatlarıdır. İlahi sıfatların arızi hallere konu olması ise imkansızdır. Öyle ise Allah sonsuz kudret sahibidir ve yaratamayacağı hiçbir şey yoktur. Bu, kainat olsa da olmasa da, aklın ve mantığın kabul etmesi gereken zaruri bir hüküm ve önermedir.

Üstad Hazretleri bu özet ifadesinde "sonsuz olan, aynı zamanda sonlu olamaz" diyerek, mantıki bir delil sunmuş oluyor. "Her şeyi Allah yapar, ama şu işi yapamaz." dediğimiz zaman, Allah’ın sonsuz kudretine bir sınır koymuş oluyoruz ki, bu bir şeye hem sonsuz hem de sonlu demek anlamına gelir. Bunun ise tutarsızlığı çok açık ve nettir.

(1) bk. Mesnev-i Nuriye, Şulenin Zeyli

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Paylaş
BENZER SORULAR
Yükleniyor...