"Demek ene, âyine-misal ve vahid-i kıyasî ve âlet-i inkişaf ve mânâ-yı harfî gibi, mânâsı kendinde olmayan ve başkasının mânâsını gösteren …" Açıklar mısınız?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Ene’nin,“bütün sıfât ve şuûnât-ı İlâhiyeyi bir derece bildirecek” hususiyetlere sahip olduğu ifade edilmişti. Bu konuda dört misal verilmiş oluyor.

Birincisi, “ayine-misal”: Bir aynanın kendisi ışık sahibi değildir, başkasının, meselâ, güneşin ışığını aksettirir. Enedeki haller, sıfatlar ve şuunat da aynadaki tecelliler gibidir; İlâhî sıfatları bildirir ve onlardan haber verirler. Meselâ, insanın kudreti zatî değil, İlâhî kudretin bir tecellisi, bir cilvesidir. İnsan o sıfatı ile Allah’ın sonsuz ve mutlak kudretini bir derece bilir.

Vahid-i kıyasî: İnsan kendi sıfatlarını, hallerini bir mukayese unsuru olarak kullanmakla İlâhî sıfatları, isimleri, şuunatı bir derece bilir. Sonra Üstadımızın ifadesiyle “mevhum hattı bozar, bütününü Allah’a teslim eder.”

Âlet-i İnkişaf: “Eşyanın derece ve miktarının ortaya çıkmasına yarayan âlet” demektir Meselâ; termometre bir âlet-i inkişaftır ve havanın ısı derecesini bilmemizi, keşfetmemizi sağlar. Termometrelerde genellikle civa kullanılır. Sıcaklığın artmasıyla civanın genişleme miktarı ölçülmekte, bu da ortamın sıcaklığını anlamada ölçü olarak kullanılmaktadır. Ancak kendisi o ısıya sahip değildir. Meselâ, havanın otuz derece sıcak olduğunu bildirir ama içindeki civa o anda otuz derece ısıya sahip değildir.

Mânâ-yı harfî: Arapça gramerde harf-i tarif, harf-i cer gibi birtakım harfler vardır. Bunlar tek başına bir mâna ifade etmezler, ancak başına geldikleri kelimenin mânasına yardım ederler. Meselâ, "fi" bir harf-i cerdir, "de, da" mânasına gelir. Ev kelimesinin başına geldiğinde “evde” olur ve evin mânasına yardım eder. Üstad Hazretleri eneyi de bu şekilde değerlendirmiş ve ona İlâhî isim ve sıfatların bilinmesine bir alet nazarıyla bakmıştır.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

Yorumlar

Adem68474

ENEYE BAKARKEN dört cihetten tahlil ediliyor fakat daha çok Vahidi kıyasi noktasında bakılmasının sebebi nedir izah edermisiniz

Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
Editor (Muaz)

Vahid-i kıyas yani mukayese enenin temeli ve esası konumundadır. Ayrıca vahid-i kıyas diğer üç cihetin de aracı konumundadır.

Enenin ayine-misal olması vahid-i kıyas ile mümkün yine enenin inkişaf etmede bir alet olabilmesi vahid-i kıyas yolu ile olabilir aynı şekilde kainata ve eşyaya manay-ı harfi ile bakabilmek ancak vahid-i kıyas ile olabiliyor.

Mesela enenin ayna olabilmesi için ene içinde ki bir cüzün vahid-i kıyas edilmesi gerekiyor insanın cüzi ilmi ile Allah’ın külli ilmini kıyaslayarak anlaması ve bu hususta ayna olabilmesi ancak vahid-i kıyas ile mümkündür.

Ene içinde ki vahid-i kıyas metodu düzgün ve sağlıklı çalışmadığında insanın kainata manay-ı harfi ile bakabilmesi asla mümkün değildir. Ene çalışmaz ise inkişaf da olmaz.

Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.

BENZER SORULAR

Yükleniyor...