"Dünyayı ve ondaki mahlûkatı mânâ-yı harfiyle sev; mânâ-yı ismiyle sevme. 'Ne kadar güzel yapılmış.' de. 'Ne kadar güzeldir.' deme..." Devamıyla izah edip Arabî ibarenin mealini verir misiniz? Ayrıca, hüsünle cemalin farkını açıklar mısınız?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Elhasıl: Dünyayı ve ondaki mahlûkatı mânâ-yı harfiyle sev; mânâ-yı ismiyle sevme. “Ne kadar güzel yapılmış” de. “Ne kadar güzeldir” deme. Ve kalbin bâtınına, başka muhabbetlerin girmesine meydan verme. Çünkü, bâtın-ı kalb âyine-i Sameddir ve Ona mahsustur. اَللّٰهُمَّ ارْزُقْنَا حُبَّكَ وَحُبَّ مَا يُقَرِّبُنَاۤ اِلَيْكَ de."

Bilindiği gibi, Samed ismi “her şey ‘O’na muhtaç O ise hiçbir şeye muhtaç değil” manasına gelir. Bir mahlûkun ihtiyacı ne kadar fazla olursa bu ismin tecellisine o kadar fazla mazhar olur. Bitkiler toprağa, suya, havaya, güneşe muhtaçtırlar ve bu ihtiyaçları Allah’ın rahmetiyle görülmekle Samed ismine ayna olurlar. Allah’ın ise hiçbir bitkinin hiçbir şeyine muhtaç olmadığı açıktır.

Hayvan ise bitkilerin muhtaç olduğu şeylere aynen muhtaç olmanın yanında görmeğe, işitmeye, yemeye, içmeye, hareket etmeye de muhtaçtır. Dolayısıyla Samed ismine daha fazla ayine olmuş olur. Mesela bitki Basir ismine muhtaç olmadığı halde hayvan muhtaçtır ve bu ihtiyaç ona görme nimetinin ihsan edilmesiyle yerine getirilir.

İnsana gelince, o şu kâinatın her şeyine muhtaç yaratılmıştır. Diğer canlılardan farklı olarak akıl nimetine kavuşmuştur. İnsanın maddî kalbi bütün kâinata muhtaç olduğu halde kalbin batnı yani manevî kalbi -ruhu, aklı, hayali, hafızası,..,- bu kâinatın maddesiyle tatmin olmaz.

Kalbler ancak Allah’ın zikriyle, yani O’nu anmakla, O’na teslim olmak ve tevekkül etmekle tatmin olduğundan bu manevî kalbin ihtiyacı kâinatı çok gerilerde bırakır. "Bâtın-ı kalbâyine-i Sameddir ve Ona mahsustur." cümlesi kalbin bu sonsuz ihtiyaç dairesini nazara verir. Göz ışıkla, kulak sesle, mide gıdalarla tatmin olurken kalb ancak iman ile, marifet ve muhabbetle tatmin olur. Bu yönüyle Samed ismine en büyük ayna olma şerefine erer.

Arabî ibarenin meali:

“Allah’ım bize muhabbetini ve sana yaklaştıracak şeylerin muhabbetini nasip et.”

Üstad Hazretleri bu paragrafta, insanların nasıl bir muhabbet ve aşk içinde olması gerektiğine işaret ediyor. Allah için ve Allah hesabına olmayan muhabbet ve aşkların yanlış ve boş olduğuna, hatta sahibine azap ve acı vermekten başka hiçbir faydası olmadığına işaret ediyor.

Allah insana kalbi ve muhabbet hissini, kendi isim ve sıfatlarını sevdirmek için vermiştir. Kalb, ancak ezelî ve ebedî olan Allah’ın cemal ve kemali ile tatmin olur.

Güzel şeyleri güzel yapan, Allah’ın esmâ-i hüsnasının güzellikleridir. Onları bu cihetle sevmek Allah namınadır ve insan kalbini inkişaf ettirir. O güzel eşyayı sadece kendileri namına sevmek hem çok kısa süreli hem de ahiret noktasında faydasız bir sevgidir. Zira sevilenler de sevenler gibi fani mahlûklardır. İnsan kalbindeki sonsuz muhabbet kabiliyeti ise fani varlıklar için değil, ezelî ve ebedî olan Allah için verilmiştir. Sevgilerini bu mânada kullanan insanlar “Yaratılmışı severiz, yaratandan ötürü.” makamına erer ve bütün eşyayı ulvî bir zevk ile sevebilirler. Bu ulvî zevk, kötülüğü emreden nefsin hoşuna gitmese de kalb ve ruhu sevinçlerle güldürür.

Hüsün ve cemal arasında fark olup olmadığı meselesine gelince, bu kelimeler çoğu zaman birbiri yerine kullanılmakla birlikte, genellikle sima güzelliği gibi maddî güzellikler için cemal, ahlak güzelliği gibi manevî güzellikler için de hüsün kelimesi kullanılır. Nitekim Allah’ın bütün isimlerinin güzellikleri de bu ikinci sınıfa girdiği içindir ki esmâ-i hüsna olarak yadedilirler. Diğer şekilde kullanılmaları da mümkündür.

“Ne kadar güzel” tabiri, güzelliği sadece kendi namına ve kendi hesabına sevmeyi ifade ediyor. San’at ile san’atkâr münasebeti kesilip, sadece san’ata hasr-ı nazaretmeyi ifade ediyor. Hâlbuki san’at, san’atkârına işaret için icra edilir.

“Ne kadar güzel yapılmış” ifadesinde ise, san’atta san’atkârı görmektir.

Üstad Hazretleri şöyle buyurur:

“Cenab-ı Hakk’ın masivasına (kâinata) mâna-yı harfiyle ve O’nun hesabına bakmak lâzımdır. Mâna-yı ismiyle ve esbab hesabına bakmak hatadır.”(Mesnevi-i Nuriye)

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

BENZER SORULAR

Yükleniyor...