“Esbabın arkasında hazır bulunan yed-i kudret o müsebbebatı hıfz eder. Ve hikmet-i ilahiye muvazene ve nizam kanunu mucibince başka mevkilere gönderir, ihmal etmez.” İzah eder misiniz?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

“Götürmek manasını ifade eden لَذَهَبَ den anlaşılıyor ki, esbap müsebbebat üzere musallat ve müstevlî değildir. Yani, esbabın irtifaı zamanında, esbapla bağlı ve kaim olan müsebbebatın adem deryasına düşmesi ihtimali yoktur. Ancak, esbabın arkasında hazır bulunan yed-i kudret o müsebbebatı hıfz eder. Ve hikmet-i ilahiye muvazene ve nizam kanunu mucibince başka mevkilere gönderir, ihmal etmez. Evet, hararet suyu kaynatmakla suyun bünyesini tahrip ettiği zaman, o tahrip neticesi vücuda gelen buhar ademe gitmez, belki nizamat-ı havaiye mucibince muayyen bir mecrâya sevkedilir ve muayyen bir mevkie çıkar, emr-i İlâhiyeye intizaren orada durur.” (İşaratü'l-İ'caz, Bakara Suresi, 17-20. âyetin tefsiri, 190)

Kâinatta sebep sonuç kanunu gereği her şey bir sebebe bağlanmış ve onun vesilesi ile yaratılmaktadır. Her sonucun bir sebep eli ile gönderilmesi, sebebin sonuç üzerinde mutlak bir hakimiyet ve güç sahibi olduğu anlamına gelmez.

Her sebebin arkasında gerçek anlamda iş yapan, olayları kontrol edip koruyan, sebep ve sonuç dengesini muhafaza eden gerçek aktör ilahi irade ve kudrettir. Sebep, sadece bir bahane ve vesiledir. Bu nedenle, sebeplere bağlanmış neticelerin gerçek garantörü ve koruyucu Allah’ın irade ve kudretidir.

Mesela, ölüm bir sebeptir, cesedin dağılıp gitmesi de bir sonuçtur. Cesedin yeniden inşa edilmesi ikinci bir hayata yeniden uyandırılması ilahi bir irade ve kudret tarafından garanti altına alınmıştır. Şayet kâinatta her şey sebeplerin elinde olsaydı, yani gerçek tesir ve etki sebeplerin elinde olmuş olsa idi ölümle dağılan cesedin yeniden inşa edilme ihtimali sıfır olurdu.

Yine sıcaklıkla suyun tahrip olup buhara dönüşmesi tesadüfen ya da sebeplerin gücü ile olmuş olsa idi, sudan çıkan buharın rastgele dağılması ve bir daha işe yaramaması kaçınılmaz olurdu. Oysa buhar yok olmuyor, başka güzel bir işte istihdam ediliyor. Bu da her şeyin ilahi irade ve kudret ile kontrol edildiğini ve her şeyin kader planı çerçevesine işlediğini gösteriyor.

Bu bahis, her şeyi determinist bir yaklaşım ile izah etmeye çalışan felsefenin ne kadar boş olduğunun bir ispatı oluyor.

İlave bilgi için tıklayınız:

- "Götürmek manasını ifade eden 'Zehebe'den anlaşılıyor ki, esbap müsebbebat üzere musallat ve müstevli değildir. Yani, esbabın irtifaı zamanında, esbapla bağlı ve kaim olan müsebbebatın adem deryasına düşmesi ihtimali yoktur..." Açıklar mısınız?

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

BENZER SORULAR

Yükleniyor...