"Güya her bir zerresi, her bir işi bilir ve o Âmirin her bir emrini anlar ve dinler bir nefer gibi, hava içinde cereyan eden her bir emr-i Rabbânîyi dinler, itaat eder..." İzah eder misiniz?

Değerli Kardeşimiz;

Az bir hava zerresinin yaptığı işler ve vazifeler o kadar çok ve san’atlıdır ki, o hava zerrelerinin bu işlerin altından kalkması imkânsızdır. Bütün bu harika işleri ve vazifeleri ya cüz’î olan hava zerresine vereceğiz ya da her şeyin tedbir ve dizgini elinde olan Allah’a vereceğiz. Başka bir ihtimal yoktur.

Şuursuz, ilimsiz ve aciz zerrenin bu çok hikmetli ve san’atlı işleri yapması mümkün olmadığına göre, ister istemez ilmi nihayetsiz ve kudreti sonsuz olan Allah’a vermek mecburiyetindeyiz. Yoksa "Zerre yapıyor" demek, cüz’îyi küllî, küçüğü büyük yerine koymak demektir. Zira yapılan vazife ve iş küllî, büyük vazifeye zahiren sebep ve vasıta olan zerre ise cüz’î ve küçük. Şayet bütün bu küllî ve harika işleri zerre yapıyor dersen, zıtları birbirinin yerine geçirmiş olursun.

Zerre gibi şuursuz, cüz’î ve küçük bir maddenin şuurlu, küllî ve büyük vazifeleri yapması ve görmesi düşünülemez. Zerre vesilesi ile yapılan işler ne kadar çok ve güzel tasvir edilirse, zerrenin vesileliği de o nisbette küçülür ve sönük kalır.

Ama "o zerrenin arkasında Allah’ın sonsuz kudret cilvesi var demek" zaruri ve makul olanıdır. Zira Allah’ın kudreti o vazife ve işlerin fevkinde bir külliyet ve büyüklüğe sahiptir. O zaman küllî ve büyük bir kuvvetin, ona nisbeten cüz’î ve küçük işleri ve vazifeleri yapması gayet makuldür. Hiç kimse kudreti sonsuz olan bir zatın, cüz’î ve küçük işleri yapmasını akıldan uzak göremez. Ama şuursuz, kör ve sağır sebeplerin, büyük ve küllî işlerin altından kalkmasını kabul etmek en büyük safsata, hurafe ve cehalettir.

Yani zerre ve zerrenin mazhar olduğu vazifeler arasında yaratma noktasında hiçbir münasebet yoktur. Zerrelerin vasıta olduğu bütün o küllî ve büyük vazifeler, Allah’ın sonsuz kudretinin eserleri ve san’atlarıdır. Yani işleri ve vazifeleri Allah’a verince, gayet makul oluyor.

Zerrelerin bütün canlıların nefes almasında, bitkilerin döllenmesinde ve büyümesinde, canlıların hayatına lazım olan maddelerin getirilmesinde, bulutların sevk edilmesinde, gemilerin denizde seyretmesinde, ses ve görüntünün nakledilmesi gibi azim işlerde vasıtalık etmeleri, yukardaki hükmü teyid ve ispat için zikrediliyor.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü