"İbadet, fikirleri Sâni-i Hakîme çevirttirmek içindir..." İbadetin; itaat, inkıyad, hikmetin ortaya çıkması ile münasebeti nedir?
Değerli Kardeşimiz;
"İkincisi: İbadet, fikirleri Sâni-i Hakîme çevirttirmek içindir. Abdin Sâni-i Hakîme olan teveccühü, itaat ve inkıyadını intaç eder. İtaat ve inkıyad ise, abdi intizam-ı ekmel altına ithal eder. Abdin intizam altına girmesiyle ve nizama ittibâ etmesiyle, hikmetin sırrı tahakkuk eder. Hikmet ise, kâinat sayfalarında parlayan san'at nakışlarıyla tebarüz eder."(1)
Kâinatın yaratılış gayesini hikmetli kılan şey, insanın Allah’a karşı iman ve ibadetidir. Demek esas noktasında kâinat ibadet üzerine tesis edilmiştir. Aynı zamanda kâinat ile insan arasında bir ahenk ve muvazene temin edilmiştir ki, bunu da ibadet tahakkuk ettiriyor. Yani insan ibadet sayesinde hem kâinatın yaratılış gayesine ve hikmetine hem de nizam ve intizamına uyum sağlamış ve ona muvafık hareket etmiş oluyor. İnsanın iman ve ibadet dairesinde hareket etmesi hikmet ve gayenin tahakkuk etmesine sebebiyet veriyor.
Yani birbirine kuvvet veren unsurlar gibi, ibadet de fikirleri Allah’a çeviriyor. Fikirlerin çevrilmesi ile de insanda Allah’a karşı bir itaat ve teslim olma manası teşekkül ediyor. Bu teslim ve itaatin neticesinde ise insan, kâinat ile ahenk içinde oluyor ve kâinatın yaratılış gayesi tahakkuk etmiş oluyor. Yani bütün kâinat tesbih ve tezkir içinde iken, insan da bu varlıklara uymakla onlara dâhil olmuş oluyor.
"Çevirmek" tabiri "çevirtmek" tabirine nisbetle, kişinin tercih ve iradesine bakan bir tabirdir. Halbuki Allah ibadetleri insanların tercihine ve arzusuna göre değil, kendi irade ve emrine göre tahsis ediyor. Yani "çevirtmek" tabiri biraz daha amirane bir tabirdir. Bu yüzden, çevirtmek tabiri daha münasiptir ve yerinde bir tabirdir. Zira ibadetler Allah’ın emridir.
(1) bk. İşârâtü'l-İ'câz, Bakara Sûresi, 21 ve 22. Ayet Tefsiri.
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü