"Cenab-ı Hak, maddiyattan değildir." dolayısıyla noksanlıktan münezzehtir. Melek ve ruh da maddi değil, eksiksiz midirler?

Değerli Kardeşimiz;

"Ve keza, Sâni-i Zülcelâl, bütün nevakıstan pâk ve münezzehtir. Çünkü noksaniyet, maddiyatın mahiyetlerindeki istidadın kılletinden ileri gelir. Halbuki Cenâb-ı Hak, maddiyattan değildir." (İşaratü'l-İ'caz, Bakara Sûresi, 21-22. âyetlerin tefsiri)

Cenab-ı Hakk'ın noksanlıktan ve arızalardan münezzeh olması çok fazla sebebe dayanır. Burada makam münasebetiyle maddiyattan uzak olma yönü zikredilmiştir. Yoksa Allah'ın ezeliyeti, sıfatlarının zati olması, zatında ebedi olması, mahlukatın ona benzememesi, la yamut (ölümsüz) olması gibi özellikler ve sıfatlar onun münezzehiyetine vesile olan sıfatlardan birkaç tanesidir.

Melekler, cinler, insanlar ve bütün varlıklar mahluk, hadis (sonradan olma) mümkün olma gibi durumundan dolayı noksan sıfatlarla dolu olduklarının delilleridir.

Bu meseleyi kelam (İslam teolojisi) ve Risale-i Nur Külliyatı'nın kâinat ve varlık mertebeleri hakikatleri ışığında şu şekilde tahlil edebiliriz:

1. Varlık Mertebeleri ve Hakiki Kemal Kime Mahsustur?

Öncelikle, Cenâb-ı Hak (Sâni'-i Zülcelal) vacibü'l-vücuddur (varlığı zati ve zorunlu olandır). Onun dışındaki her şey (melekler, ruhlar, kâinat, madde) mümkünü'l-vücud'dur (varlığı da yokluğu da caiz olan, sonradan yaratılan yani mahluktur).

Allah Teâlâ zatında, sıfatlarında ve siillerinde kamil-i mutlaktır; hiçbir cihetle noksanlık kabul etmez. Çünkü onun vücudu ve sıfatları ezelî, ebedî ve gayri mütenahidir (sınırsızdır).

2. Madde Olmayan Varlıklarda (Melekler ve Ruhlar) Noksanlık Var mıdır?

Madde, doğası gereği fena (yok olmaya yüz tutmuş), değişkliğe açık, ağırlıklı, mahiyetindeki istidadı dar ve sınırlı bir unsurdur. Dolayısıyla maddedeki noksanlık, o kalıbın darlığından ve hudutlu olmasından kaynaklanır.

Ancak melekler ve ruhlar maddeden mücerret (soyut) olsalar bile, yine de mahlukturlar. Yani yaratılmışlardır ve vacibü'l-vücud değildirler. Bu yüzden onlarda da nispi (göreceli) ve imkâni noksanlıklar bulunur:

Sınırlılık (Hudud): Melekler ve ruhlar ne kadar nurani, mukaddes ve geniş kabiliyetli olurlarsa olsunlar, gayri mütenahi (sınırsız) değillerdir. Her birinin ilmi, kudreti, vazifesi ve makamı muayyen (belirlenmiş) bir daireyle sınırlıdır. Örneğin, Hz. Cebrail (as) kâinatın en büyük meleklerinden biridir; ancak o dahi Yaratıcı'nın sıfatlarının ve esmasının bütün nihayetsiz cilvelerini aynı anda ve bizzat kuşatamaz. Sınır sahibi olmak, Vacibü'l-Vücud'un kusursuzluğuna kıyasla bir "imkâni noksanlık" (mahlukiyetten gelen hudut) demektir.

Yoktan Var Edilme (Muhtaçlık): Ruhlar ve melekler de varlıklarını devam ettirmek için her an Cenab-ı Hakk’ın kayyumiyetine (mahlukatı varlıkta tutmasına) muhtaçtırlar; kendi kendilerine yeterli (Ganiyy-i Mutlak) değillerdir.

3. Metindeki İfadenin Derinliği

Metinde geçen "Noksaniyet, maddiyatın mahiyetlerindeki istidadın kılletinden ileri gelir." cümlesi, maddedeki bozulma, çürüme, fena ve kusurların temel sebebini açıklar. Madde, kabiliyetsiz ve karanlık olduğu için ilahi feyzi tam ve berrak bir şekilde yansıtamaz; bu yüzden kudretsizlik, acizlik ve noksanlık gösterir.

Melekler ve ruhlar ise madde kayıtlarından kurtuldukları için maddedeki o hantal ve karanlık noksanlıklardan (ölüm, çürüme, ağırlık, cehalet vb.) münezzehtirler. Fakat bu durum, onların ilahlık derecesinde mükemmel oldukları anlamına gelmez. Onlar da mahlukiyet sınırları içinde, Yaratıcı'nın kusursuzluğu karşısında birer kul ve aynadırlar.

Özetle; melekler ve ruhlar maddeden mücerret oldukları için maddedeki kusurlardan ve noksanlıklardan uzaktırlar; ancak Yaratıcı ile mahluk arasındaki mahiyet farkından ötürü, Vacibü'l-Vücud'un sonsuz kemaline nispetle yine de sınırlı ve mahlukî hudutlara (nispi noksanlığa) sahiptirler. Hakiki ve kusursuz kemal yalnızca Sâni'-i Zülcelal'e mahsustur.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü