"İblisi ilzam, şeytanı ifham, ehl-i tuğyanı iskât eden,.." cümlesine binaen; "İblis" ve "şeytan" arasındaki fark nedir?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

İblis: “Hayırdan son derece ümitsiz olan, Allah’ın rahmetinden umudunu kesen” demektir.

“İblis nedir?” sualine eski düşünürlerin birçoğu; İblis’in asıl adının Azâzil olduğu, meleklerin içinde kalıp onların ileri gelenlerinden biri iken, Hz. Âdem’e secde etmediği için Allah’ın rahmetinden uzaklaştırıldığı şeklinde bir açıklama getirmişlerdir.

İblis bir nevi şeytan ordusunun kumandanı ve atası hükmündedir. Aynı zamanda İblis cinlerdendir, yani cin taifesindendir.

“Şeytan”; lügat mânası olarak “Hak’tan uzak olan” demektir. Istılah olarak ise, hakka ve akla aykırı hareket eden her türlü kişi, güç ve müessesenin müşterek adıdır. Aslında şeytan kötülüklerin ve şerrin müşterek ve umumî bir adıdır. Bu kötülük ve şerrin kumandanı ve atası da yukarıda beyan edildiği gibi cin taifesinden olan İblis’tir.

Demek ki, “iblis, şeytandır, lakin her şeytan iblis değildir.” Bu da iblis ile şeytan mefhumunun farkına işaret ediyor.

Her insana musallat olan şeytan, cinlerden bir şeytandır, lakin bazısı bazısından daha kuvvetli ve çetin olabilir. Elbette Üstad Hazretlerine musallat olan şeytan daha büyük ve daha hileci olması gerekir. Bu sebeple herkesin manevî kuvvetine göre bir şeytan musallat olur.

Şeytanlar cin sınıfından olduğu için dumansız bir ateşten yaratılmışlardır; fıtrat ve mizaç olarak latif ve nuranî varlıklardır, maddî ve kesif değildirler. Bu sebeple insanın damarlarında ve kalbinde rahatlıkla dolaşabilirler.

Şeytanlar içinde insanlar da olabilir. Bu yüzden birçok yerde Üstad Hazretleri, "insî ve cinnî şeytan" tabirini kullanıyor. Demek burada "İblisi ilzam" ifadesi; şeytanların atası olan Azazile, "şeytanı ifham" tabiri de; diğer insî ve cinnî şeytanlara işaret ediyor.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?
Yükleniyor...