"İşte Büzürcmehr, ulemanın arasında fakr ve zilletlerine sebep olan zekâvetlerinin neticesi..." Ulemanın fakr ve zilletlerine sebep olan zekavetlerini örnekle izah eder misiniz?

Değerli Kardeşimiz;

"İran’ın âdil padişahlarından Nuşirevân-ı Âdil’in veziri, akılca meşhur âlim olan Büzürcmehr‘den (Büzürg-Mihr) sormuşlar: 'Neden ulema, ümera kapısında görünüyor da, ümera ulema kapısında görünmüyor? Halbuki, ilim emâretin fevkindedir.' Cevaben demiş ki: 'Ulemanın ilminden, ümeranın cehlindendir.' Yani, ümera, cehlinden ilmin kıymetini bilmiyorlar ki, ulemanın kapısına gidip ilmi arasınlar. Ulema ise, marifetlerinden, mallarının kıymetini dahi bildikleri için, ümera kapısında arıyorlar. İşte Büzürcmehr, ulemanın arasında fakr ve zilletlerine sebep olan zekâvetlerinin neticesi bulunan hırslarını zarif bir surette tevil ederek nâzikâne cevap vermiştir." (Lem'alar, On Dokuzuncu Lem'a.)

Helal rızk, iktidar ve kuvvete göre değil, âcizliğe göre ihsan ediliyor.

Buna şahit ise, zayıfların en güzel ve mükemmel beslenmeleridir. Mesela, meyve kurtları en zayıf ve âciz olmalarına rağmen, en güzel yerde ve en güzel rızık ile besleniyorlar. Bebek dünyaya geldiğinde çok âciz ve zayıf olmasından, hiçbir gıdayı yiyecek durumda olmadığı için ona en hâlis gıda olan anne sütü gönderiliyor. Anne ve babası ona iki hizmetçi oluyorlar. Büyüyüp kuvvet kazandıkça, rızık ona zorlaşmaya başlıyor. İlk olarak sütten kesilir, sonra kendi yemeye başlar. Artık anne ve baba onu çalışmaya zorlar.

Mesela, zeki ve kuvvetli olan tilki ve maymun gibi hayvanlar rızıklarını daha zor şartlarda temin ediyorlar. Hatta ekseri aç geziyorlar.

Âlimlerin ve edebiyatçıların ekserisinin, avam ve cahil insanlardan daha fakir olup onların eline bakmaları da buna bir vesika ve delildir. Âlimler zekâ ve ilim cihetiyle kuvvetli oldukları için, rızık onlara zorlaşıyor. Bu yüzden, kendinden manevi makam itibariyle daha aşağı olan ümeranın kapısına gitmek zorunda kalıyorlar. İş güç sahipleri ve devlet adamları ilmin kıymetini bilmedikleri için âlimlerin kapısına gitmiyorlar.

Burada Büzürcmehr ince bir üslup ile hem âlimleri ilminden dolayı yükseltmiş hem de rızık noktasından zorlandıklarını ifade etmiş oluyor. Âlimlerin devlet adamlarının ve zenginlerin kapısına gitmeleri ince bir üslupla tenkit edilmiş.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü