"Madem aklen bu dört yoldan başka yol yoktur." Bu dört yolun tercih ediliş sebebi ne olabilir?
Cevap
Değerli Kardeşimiz;
Tabiat, sebepler ve tesadüf diğer adları ile natüralizm, determinizm ve indeterminizm kâinatın nasıl meydana geldiği konusunda söylenen, öne sürülen, iddia edilen bütün düşüncelerin üç temel esasıdır. Bu yüzden Üstad'ımız, detaylara girip insanların zihnini bulandırmamak için bu üç ana başlık üzerinden meseleyi ele alıyor.
Bu üç temel düşünce çürütüldüğünde, diğer alt başlıklar bunlarla beraber zaten çürütülmüş olur. Hem batıl fikirleri geniş bir şekilde izah etkem saf zihinleri bulandırmaktır ve zaman kaybıdır.
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü
Yorumlar
ya şuan aklımıza gelmeyen başka beşinci bir yol varsa şeklinde vesvese geliyor. Sonuçta bir şeyin varlığının bilinmemesi yok olduğu anlamına gelmez. Yardımcı olur musunuz
Sizin aklınıza gelen "beşinci bir yol" vesvesesi ise, bu dört yolun aslında mantık çerçevesindeki tüm olasılıkları kapsamasından dolayı mümkün değildir. Düşünün ki, bir varlığın var olması için ya bir şey tarafından yapılması gerekir ya da hiçbir şeyin etkisi olmadan kendiliğinden olması gerekir.
İlk üç yol (esbab, kendi kendine, tabiat) aslında "yapılması" kategorisindedir, ancak bunları yapanların birer akıl, ilim, irade ve kudret sahibi olmaması noktasında birleşirler. Bunlar ya tesadüfi bir araya gelişler, ya cansız ve şuursuz doğa kanunları, ya da tesadüfen gerçekleşen olaylardır. Yani, varlık kendi kendine değil, sebeplerin güya etkisiyle var olur.
Dördüncü yol ise, bu varlığı yaratanın mutlak bir ilim, irade ve kudret sahibi olan Allah olduğunu söyler.
Bu mantık zincirinde başka bir olasılık yoktur. Bir şey ya akıllı ve iradeli bir varlık tarafından yaratılır ya da yaratılma sürecinde akıl ve iradeden yoksun unsurlar rol oynar. Bu dört seçenek, mantıksal olarak tüm ihtimalleri kapsar. Yani, "bilinmeyen bir beşinci yol" diye bir şeyin olması, bu temel mantıksal ayrıma aykırıdır. Bu nedenle, o vesvese yersizdir.
Sonuç olarak, eser, akla gelebilecek tüm mantıksal ihtimalleri tek tek çürütüp sadece en makul ve ispatlı olanı gösterdiği için "beşinci bir yol"un olamayacağı sonucuna varır.
Bu üç batıl yol bütün batıl ihtimalleri ve batıl yolları altında toplayan ya da içinde barındıran ana başlıklar oluyor bu üçü çürütüldüğünde bütün ihtimaller de çürütülmüş oluyor.
Yani esbab-ı âlem, kendi kendine teşekkül ve tabiat yolları, bütün batıl ihtimalleri ve materyalist görüşleri kapsayan ana başlıklardır.
Bunlar neden ana başlıklar? Çünkü bir şeyin kendi kendine var olması düşüncesi, tesadüfü ve sebepsizliği savunur. "Esbab-ı âlem" ise, her şeyin, bir araya gelen ve çoğu şuursuz olan sebepler tarafından yapıldığını iddia eder. "Tabiat" yolu da, bir planlayıcısı olmayan, kendi kör ve sağır kanunlarıyla işleyen bir doğa anlayışını temsil eder.
Bu üç yol, varlıkların oluşumunda şuursuz, ilimsiz ve iradesiz güçlerin etkili olduğunu öne sürer. Risale-i Nur, bu üç ana yolun da aklen ve mantıken imkânsız olduğunu, yani bir çiçeğin ya da bir hayvanın bile bu şekilde var olamayacağını ispat eder.
Bu batıl yollar çürütüldüğünde, geriye sadece tek bir mantıklı ve kaçınılmaz yol kalır: Her şeyi yoktan var eden, sonsuz ilim, kudret ve irade sahibi bir Yaratıcı'nın varlığı. Bu yüzden başka bir "beşinci yol" aramanın bir anlamı kalmaz. Tüm yollar ya bu üç batıl kategoriye girer ya da hakikate yani dördüncü yola çıkar.