"Abd, kesb denilen masdardan neş’et eden, hâsıl-ı bilmasdar olan esere hâlık değildir. Abdin elinde ancak ve ancak kesb vardır. Zira Allah’tan başka müessir-i hakikî yoktur..." İzah eder misiniz?

Değerli Kardeşimiz;

"Biz Ehl-i Sünnet ve’l-Cemaat, Ehl-i İ’tizale karşı diyoruz ki: Abd, kesb denilen masdardan neş’et eden, hâsıl-ı bilmasdar olan esere hâlık değildir. Abdin elinde ancak ve ancak kesb vardır. Zira Allah’tan başka müessir-i hakikî yoktur. Zaten tevhid de öyle ister."(1)

Masdar; fiilin çıkmasına sebep olan asıl kaynak manası geliyor.

Hâsıl-ı bilmasdar; masdarla meydana gelen fiilin tatbikinden çıkan netice demektir.

Mesela, tüfek atarak bir adamı öldürmekte tüfek atmak fiili masdar, adamın ölmesi ve tüfeğin sesinin çıkması da hâsıl-ı bilmasdardır.

Yine yazmak fiili masdar, yazmak fiilinden meydana gelen kitap, mektup, risale vesaire gibi şeyler ise hâsıl-ı bilmasdardır.

İnsanın iradesi masdar olurken, iradeden çıkan fiil ve neticeler ise hâsıl-ı bilmasdar oluyor.

Meselâ, insanın iradesi ile camiye gitmek istemesi masdar, camiye doğru yürümesi, varınca namaz kılması gibi fiiller de hâsıl-ı bilmasdardır.

İnsan masdar hususunda yani iradesini kullanmada tam selahiyetlidir ve hürdür. Allah’ın bu hususta bir müdahalesi ve icbarı bahis mevzuu değildir. Lakin insan iradesini serbest bir şekilde kullandıktan sonra hâsıl olan bütün iş, icraat ve fiillerin tamamını yaratan Allah’tır. İnsan bu kısımda söz ve kudret sahibi değildir. Çünkü yaratma hususunda tek kudret sahibi Allah’tır. Allah’tan başkasına yaratma vasfı vermek küfür ve şirktir. Tevhid inancı da bunu iktiza etmektedir.

Netice "Kul kendi fiilinin hâlıkıdır." diyen Mu’tezile, bu noktadan yanlış kanaate varmış ve itikadî noktada ehl-i bid'a olmuştur.

(1) bk. İşaratü'l-İ'caz, Bakara Suresi 7. Ayetin Tefsiri.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü