"Her bir fiil-i icadi, ekser mevcudatı ihata edecek derecede geniş ve zerreden şümusa kadar uzun birer kanun-u hallâkıyetin ucu olarak görünüyor..." İzah eder misiniz?

Değerli Kardeşimiz;

"Çünkü görüyoruz ki, her bir fiil-i icadi, ekser mevcudatı ihata edecek derecede geniş ve zerreden şümusa kadar uzun birer kanun-u hallâkıyetin ucu olarak görünüyor. Demek, o cüz’î fiil-i icadi sahibi kim ise, o mevcudatı ihata eden ve zerreden şümusa kadar uzanan kanun-u külli ile bağlanan bütün ef’âlin faili olmak gerektir. Evet, bir sineği ihya eden, bütün hevamı ve küçük hayvanatı icad eden ve arzı ihya eden zat olacaktır." (Mektubat, Yirmi Altıncı Mektup, Dördüncü Mebhas)

Kanunun kapsama ve ihata özelliği vardır; mesela suyun kaldırma kanunu bir litre su için de göl için de deniz için de okyanus için de geçerlidir. Doğal olarak kaldırma kanununu kim tayin etmiş ise yeryüzündeki bütün suların sahibi ve mutasarrıfı da aynı kimsedir. o kanun, kanun sahibi adına bütün suları zapturapt altına alıyor.

Benzer bir ilişki, yaratma kanunu için de geçerlidir. Küçük bir sineği kim yaratmış ise, yeryüzündeki bütün canlıları yaratan da aynı eldir. Kanunun kapsama ve ihata özelliği, her şeyi içine alma ve harice bırakmamayı iktiza ediyor.

Kanunlar kanun koyucu adına her şeyi ve her yeri zapt ediyor ve her şeyi kanun sahibine mal ediyor. Bu kural, diğer mahlukat ve diğer kanunlar için de geçerlidir. Çünkü Allah kâinatta âdetullah denilen kural ve kanunlar vasıtası ile iş görmeyi sünnet edinmiş.

Güneş'in ışığı nasıl yeryüzünde istisnasız her şeye sirayet ederek güneşin ihatasını ve ışığın kaynağının Güneş olduğunu ispat ediyorsa, aynı şekilde kanunlar da kanun koyucu olan Allah’ın varlığını ve birliğini ispat edip, her şeyin onun mülkü olduğunu kanun namına izah ve ispat ediyor.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü