"Evet, o Kadir-i Zülcelal her şeyde, külliyatta ve cüziyatta, yıldızlarda ve zerrelerde birer sikke-i vahdet koymuştur ki, ona şehadet eder. " Misallerle açıklar mısınız?

Değerli Kardeşimiz;

Cüz-Küll: Küll, bütündür, cüz ise bütünün bir parçasıdır. Cüz, küllün bütün özelliklerinden sadece bir tanesini üzerinde barındırır. Mesela; insan bir külldür, yani bütündür, parmak ise bu küllün bir parçasıdır. İnsan denilince bütün azalar ve özellikleri akla gelir; ama parmak denildiği zaman, sadece parmak ve kendine mahsus özelliği akla gelir. Cüz-küll ilişkisinde, parça-bütün ilişkisi hâkimdir, parça ile bütün arasında rabıta ve bağ zayıftır.

Cüzi- Külli: Cüzi, küllinin küçültülmüş bir modelidir. Küllide ne varsa, hepsi cüzide de vardır. Cüzi ile külli, keyfiyeten aynı, kemiyeten farklıdır. Küllide azametli ve haşmetli olan meseleler, cüzide de aynen; ama küçültülmüş ve mütevazi olarak vardır. Cüziye bakarak külli hakkında fikir edinilebilir. Mesela; insan cüzi iken, insanlık küllidir. İnsanlıkta ne varsa aynısı insanda da vardır. İnsan ile insanlık arasında sadece kemiyet farkı vardır.

Külliyat kelimesi nevilere, cüziyat ise o nevin fertlerine bakmaktadır.

Mesela, yeryüzündeki bütün koyunlar adet olarak kesreti ifade etmekle birlikte, hepsi koyun nevinin fertleri olmakta birleşir ve bir tek isimle ifade edilirler. Bu küllîdeki birlik de şirki reddeder. Yani bütün koyun türü, bir kudret kelimesidir, suretleri, sıfatları, duyguları ilahi ilimde nasıl takdir edilmişse kudret kalemiyle öylece yazılmış, yaratılmışlardır. O nevin bazı fertlerini bir başka ilaha isnad etmek de aklen muhaldir.

O küllînin yani bütünün her bir ferdi de aynı şekilde düşünülecektir. Bir tek koyun da bir kudret kelimesidir. Organları ayrı birer harf olarak kesreti ifade etmekle birlikte bunlar vahdete ererek bir tek koyun olmuşlardır. O kelimenin de harflerinin bir kısmı başka ilahlara isnad edilemez.

Yıldızlar ve atomlar da ayrı birer nev olarak düşünülürse, her bir yıldız ve her bir zerre o nevilerin fertleri olurlar. Yukarıdaki izahlar onlar için de aynen geçerlidir.

- Sikke, mühür, hatem, imza kelimelerini ıstılahî açıdan nasıl anlamalıyız?

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü