"Beş çeşit gurbetlere düşmüştüm... Beş nevi hastalıklara giriftar olmuştum." Buradaki beş gurbet ve hastalık nedir?
Değerli Kardeşimiz;
"Bir zaman ehl-i dünya beni her şeyden tecrit ettiklerinden, beş çeşit gurbetlere düşmüştüm. Ve ihtiyarlık zamanımda kısmen teessürattan gelen beş nevi hastalıklara giriftar olmuştum." (Şualar, Dördüncü Şua, Hasbiye Risalesi)
Aslında bu cümle Üstad'ın hayatını özetlemektedir. Yani hayatı gurbetler, hastalıklar, sürgünler, hapisler, mahkemeler ve harb meydanlarında geçen Üstad Bediüzzaman'dan bahsediyoruz. Buradaki gurbet ve hastalıkları şöylece özetlemek mümkündür:
BEŞ ÇEŞİT GURBET (YALNIZLIK)
1. Vatan Gurbeti: Memleketi olan Doğu Anadolu’dan uzaklaştırılması (özellikle Barla, Kastamonu sürgünleri).
2. Dost Gurbeti: Eski dostlarından, talebelerinden, sevdiklerinden koparılması.
3. İçtimai Gurbet: Halktan, cemiyetten, sosyal hayattan tecrit edilmesi.
4. Zaman Gurbeti: Kendi fikrine, iman anlayışına zıt bir zamanda yaşaması. Mesela: Allah, din, ahiret kavramlarının bastırıldığı bir dönemde tebliğle uğraşmak. Maneviyattan ve İslami ahlaktan mahrum olan insanlarla beraber yaşamaya zorlanması da bir gurbettir. Yani Üstad halk tabiriyle bu asrın insanı olmadığından bu da bir gurbet sayılabilir.
5. Hâl ve Ruh Gurbeti: Kendi ruh hâlinin, derin hissiyatının kimseyle paylaşılmaması; kalabalıklar içinde yapayalnız kalmak. Buna maruz kaldığını çok yerlerde bahsediyor. Merdümgirizlik hastalığı Üstad'a böyle bir gurbet daha yaşatmıştır.
BEŞ NEVİ HASTALIK
Bu hastalıklar doğrudan bedenî, ruhi ve manevi acıların birleşimiyle oluşan bir hâlettir. Üstad burada sadece fizikî hastalıkları değil, kalp ve ruh yorgunluğunu da kasteder.
Üstad bu hastalıkları tek tek isimlendirmez, ama diğer risalelerden ve mektubatından anlıyoruz ki:
1. Teessür (derin üzüntü): Kardeşlerinin sıkıntısı, ümmetin hâli, memleketin durumu... Bu hastalık ona "Alem-i İslam'a indirilen darbeleri, en evvel kendi ruhumda hissediyorum." dedirtmiştir.
2. Kalbî Zayıflık ve Kasvet: Derin hislerin incinmesi, olayların onun ruhuna daima farklı hastalıklıkları yaşatması. Merdümgirizlik (yalnız kalmak istemesi) hastalığı.
3. Bedeni Hastalıklar: Uykusuzluk, romatizma, kulunç ve yaşlılığa bağlı zafiyetler.
4. Yorgunluk ve Bezginlik: Uzun tecrid, zorluklar, sürgünler sonucu oluşan ruhî ağırlık. Bu gibi hâller Üstad'ımıza "Musibetlerin tenevvüü (farklılıkları) musikinin nağmeleri gibi bana geliyordu." dedirtmeye vesile oldu. Artık aynı dert içinde dermanı bulacak vaziyete geldi.
5. Sükût-ı Hayal / Ümit Kırıklığı (geçici): “Acaba bu hizmet meyve verir mi?” gibi ince endişeler. Ama Allah'a yalvarma ve ışık isteme gibi ilticalardan hemen sonra imanın kuvvetiyle bastırılmıştır.
Üstad'ımız, seyahate uygun ve elverişli olmadığını belgeleyen bir rapor istemek için hekimler heyetine (heyet-i sıhhiye) müracaat ettiğinde şunları söylüyor:
"Madem hakikat böyledir. Heyet-i sıhhiye benim hem maddi hem manevi hem sinir hem kalb hem nezleli baş hastalıklarım hem kulunç ve sancı ve mahkemelerde konuşma iktidarsızlığı ...... fennî ve tehlikeli hastalığı var şeklinde rapor verilmesini rica ederim." (Emirdağ Lâhikası-II, 90. Mektup)
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü