"Cenab-ı Hak ezelidir, ebedidir, evvel ve ahirdir. Hiçbir cihette ne zatında ne sıfatında ne ef’alinde naziri, küfvü, şebihi, misli, misali, mesili yoktur." İzah eder misiniz?
Değerli Kardeşimiz;
"Cenâb-ı Hak ezelîdir, ebedîdir, evvel ve âhirdir. Hiçbir cihette ne zâtında ne sıfâtında ne ef’âlinde naziri, küfvü, şebîhi, misli, misali, mesîli yoktur. Yalnız ef’âlinde, şuûnunda, teşbihi ifade eden mesel var. وَ ِللّٰهِ الْمَثَلُ اْلاَعْلٰى Bu tabakata ârifîn tabakası, ehl-i aşk tabakası, sıddıkîn tabakası gibi ayrı ayrı hisse sahiplerini kıyas edebilirsin." (Sözler, 25. Söz, Birinci Şule, Üçüncü Şua)
Bu vecize İslam inancının en temel esası olan "Tevhid" ve "Tenzih" hakikatini, Allah'ın isim ve sıfatları üzerinden harika bir dil zenginliğiyle açıklamaktadır.
İfadenin kelime anlamları ve detaylı açıklaması şu şekildedir:
Kelime Anlamları:
Cenab-ı Hak: Hak olan, mutlak var olan Yüce Allah.
Ezelî: Başlangıcı olmayan, zamandan münezzeh olarak hep var olmuş olan.
Ebedî: Sonu olmayan, sonsuza kadar var olacak olan.
Evvel: Her şeyden önce olan, başlangıcı bulunmayan.
Ahir: Her şeyden sonra kalan, varlığının sonu olmayan.
Cihet: Yön, taraf, bakış açısı.
Zat: Allah'ın kendi kutsal varlığı, özü.
Sıfat: Allah'ın vasıfları, nitelikleri (Hayat, İlim, Semî, Basar, Kudret, İrade, Kelam, Tekvin).
Ef’âl: Fiiller, işler, icraatlar (Yaratmak, rızık vermek, hayat vermek vb.).
Nazir: Benzer, eş, dengi olan.
Küfv: Denk, akran, eşit (İhlas Suresi'ndeki "Ve lem yekün lehû küfüven ehad" ayetinden gelir).
Şebîh: Benzeyen, benzer.
Misl / Misal / Mesîl: Örnek, benzer, tıpkısı, muadili, numunesi.
Cümle mana itibariyle şunları söyler:
"Yüce Allah ezelîdir (başlangıcı yoktur) ve ebedîdir (sonu yoktur); o hem her şeyden önceden vardır hem de her şeyden sonra kalacak olandır. Hiçbir yönden ve hiçbir şekilde ne kendi mukaddes zatında ne sıfatlarında ne de ortaya koyduğu fiillerinde ve icraatlarında onun bir dengi, bir eşi, bir benzeri, bir kopyası, bir muadili veya bir örneği asla yoktur."
Vecizenin Kısa İzahı ve Mesajı:
1. Zamanın Ötesinde Bir Varlık (Zamanın Sınırlarından Uzaklık): İnsan aklı her şeyi bir başlangıç ve son ile algılar. Fakat kâinatı ve zamanı yaratan Allah, zaman kavramına tabi olamaz. O, Evvel ve Âhir'dir. Zaman nehir gibi akıp giderken, o (c.c) bu nehrin ve zaman dilimlerinin tamamen üstünde ve ötesindedir. Ne başlangıcı (ezel) ne de sonu (ebed) vardır.
3. Üç Büyük Alanda Eşsizlik (Zat, Sıfat ve Fiillerde Tevhid): İslam kelamında (inanç felsefesinde) Allah'ın eşsizliği üç ana başlıkta incelenir ve bu vecize bu üçünü de eksiksiz özetler:
- Zatında Eşsizlik: Allah'ın özü mahlukata (yaratılanlara) benzemez. O, etten kemikten, atomlardan veya maddeden oluşmamıştır. Onun mukaddes zatının bir eşi veya parçası yoktur.
- Sıfatlarında Eşsizlik: Allah'ın ilmi, kudreti veya görmesi yaratılanlarınki gibi sınırlı ve eksikli değildir. Bizim ilmimiz sonradan öğrenilen ve sınırları olan bir ilimken, onun ilmi her şeyi kuşatan mutlak bir ilimdir. Sıfatlarında da ona denk (küfv) kimse olamaz.
- Fiillerinde (Ef'alinde) Eşsizlik: Kâinattaki yaratma, rızık verme, canlandırma ve öldürme gibi bütün fiiller doğrudan doğruya ona (c.c) aittir. Bir yaprağın düşmesinden galaksilerin dönüşüne kadar her fiili o icra eder ve bu icraatlarda ona yardım eden veya onun gibi yapabilen bir "nazir" (benzer) bulunmaz.
3. Kelimelerin Zenginliği ile Reddiye: Üstad; nazir, küfv, şebîh, misl, misal, mesîl gibi birbirine yakın anlamlı pek çok kelimeyi ardı ardına kullanarak, Allah'a ortak koşma (şirk) veya onu yaratılmışlara benzetme (teşbih) ihtimallerinin her türlüsünü kesin ve güçlü bir dille tamamen reddeder. Allah, akla gelebilecek her türlü benzerlik şaibesinden mutlak manada uzaktır.
İlave bilgi için tıklayınız:
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü