"Âlem-i Vücub" ile "Âlem-i Vücubun Künûzu" ne demektir?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

“Şu kâinatın Sani’-i Zülcelali, Vâcib-ül Vücud’dur. Yani: Onun vücudu zâtîdir, ezelîdir, ebedîdir, ademi mümteni’dir, zevali muhaldir.” (1)

Nur Külliyatından naklettiğimiz bu ifadede Vacib-ül Vücud’un sıfatlarından bazıları nazara verilir. Bu yapılırken, mümkin varlıkların da özelliklerine kapılar açılır.

İmkân, bütün mahlûkat âlemini; vücub ise, zât, şuunat, sıfat, efal ve esmânın tümünü ifade eder.

Mahlûkatın varlığı “mümkin,” Allah’ın varlığı ise vaciptir; yani varlığı zatındandır, ezelidir, ebedidir, olmaması muhaldir. Allah’ın varlığı kadîmdir, evveli yoktur; bâkîdir, âhiri yoktur. O’nun mukaddes varlığı hiçbir mahlûkunun varlığına benzemez, hepsine muhaliftir. Yine O’nun varlığı vaciptir, başkasının var etmesiyle var olmadığı gibi, devamı da başkasının yardımıyla değildir.

Mümkin, “olup olmaması müsavi olan” şeklinde tarif edilir. Bütün mahlûkat bu gruba girer. Yaratılan her mahlûkun, var olması yoklukta kalmasına tercih edilmiş demektir.

Mümkin vücut ise bütün mahlûkatın vücutlarıdır. Bunlar Allah’ın var etmesiyle var oldukları gibi, O’nun yok etmesiyle de varlık sahasından silinirler. Bütün mahlûkat âlemi Allah’ın varlığına birer delil, birer şahittirler. Onları, yoklukta bırakmayıp varlık âlemine çıkaran, ancak varlığı vacib olan Allah’tır. Yani, mümkinlerin var olmaları, ancak Vacibin irade etmesi ve yaratmasıyladır.

Vacibin sıfatlarından birisi, “zatî olmak”, yani bir başkasının var etmesiyle var olmayıp, varlığı kendi zatından olmaktır. Mümkin sınıfına giren bütün mahlûkatın ise, varlıkları kendi zatlarından değildir.

Vacip olan, ezelî ve ebedîdir. Mümkin, ise sonradan yaratılmıştır ve varlığının bir sonu vardır.

Vacip, mutlak ve nihayetsiz bir kemale sahiptir; mümkin ise ilk noktadan bir kemal noktasına doğru durmadan ilerler, o noktaya vardıktan sonra zevale meyleder.

Nur Külliyatında Cenab-ı Hakk’ın kutsî mahiyetinin hiçbir varlığın mahiyetine benzemeyeceği ifade edilirken şöyle denilir:

“... ne zatında, ne sıfatında, ne ef’alinde naziri yoktur, misli olmaz, şebihi yoktur, şeriki olmaz.”(2)

Allah’ın Zatı Vacip olduğu için mümkin olan zatlara benzemez; sıfatları da Vacib sıfatlarıdır, onlar da mümkinin sıfatlarına benzemezler.

Cenab-ı Hak, vehimlerin tasavvurundan ve zihinlerin takdirinden, yani akıl ve fikrin ihatasından münezzehtir. Cenab-ı Hak, suret ve cisim olarak vasıflandırılamaz ve şekil olarak hayal edilemez. İnsanın kalbi, zihni, aklı ve hayalî mahlûk olduklarından, onlara gelen her şey de mahlûktur. Bu bakımdan, Cenab-ı Hak, zatında, sıfatlarında, fiillerinde mahlûkata benzemez. Zira Hâlık'ın hakikati başka, mahlûkatın mahiyeti başkadır. Hiçbir eserin, ustasına benzemediği bilinen bir gerçektir. Meselâ, bir saat ne zatı, ne mahiyeti, ne sıfat ve fiilleri itibariyle ustasına benzemez. Bunların her ikisi de mahlûk cin­sinden oldukları halde, aralarında bu kadar büyük bir mahiyet farklılığı vardır. O halde, bütün varlıkların Hâlık'ı olan Cenâb-ı Hakk'ın kudsî mahiyeti elbette ki, O'nun yarattığı hiç bir mahlûkun mahiyetine benzemez. Zira Cenab-ı Hak, maddeden münezzeh, zaman ve mekânla kayıtlı olmayan bütün sıfatları sonsuz ve mutlak olan ezelî ve ebedî bir Zât-ı Akdestir.

Allah’ın zâtı hakkında ne düşünülse, bu düşünce aklın bir mahsulü olacaktır. Akıl mahlûk olduğu gibi, düşündüğü şey de mahlûk olur. Allah’ın zâtının kutsî mahiyetini ancak kendisi bilir.

Allah, bizleri imana, marifete, muhabbete götürecek pek çok duygularla, latîfelerle donatmış. Bu yaratılışımız sayesinde pek çok hakikatlere muhatap olabiliyoruz. Bunlardan birisi de, Allah’ın zâtının bilinmezliği. Zira henüz bedenimizde tasarruf eden ruhumuzun mahiyetini bilmekten aciziz.

Âlem-i vücubun künûzu ise; Esma-i ilahiyedir. "Künuzu esma-i ilahiye" ifadesi yine ene risalesinde geçen bir cümledir. Zira bütün varlıkların kaynağı esma-i ilahiyedir. Üstadın ifadesiyle; “hakiki hakaiki eşya esm-i ilahiyedir.”

Dipnotlar:
(1) bk. Mektubat, Yirminci Mektup İkinci Makam.
(2) bk. Lem'alar, Otuzuncu Lem'a, Altıncı Nükte.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

SORULARLARİSALE 2024 ANKETİ
Bu içeriği faydalı buldunuz mu?
Yükleniyor...