"Hastalık, hayat-ı içtimaiye-i insaniyede en mühim ve gayet güzel olan hürmet ve merhameti telkin eder..." İstiğnanın düstur edinilmesi ile izah eder misiniz?

Değerli Kardeşimiz;

"Ey sıkıntıdan şekvâ eden hasta! Hastalık, hayat-ı içtimaiye-i insaniyede en mühim ve gayet güzel olan hürmet ve merhameti telkin eder. Çünkü insanı vahşete ve merhametsizliğe sevk eden istiğnâdan kurtarıyor. Çünkü اِنَّ اْلاِنْسَانَ لَيَطْغٰى - اَنْ رَاٰهُ اسْتَغْنٰى sırrıyla, sıhhat ve âfiyetten gelen istiğnâda bulunan bir nefs-i emmâre, şâyân-ı hürmet çok uhuvvetlere karşı hürmeti hissetmez. Ve şâyân-ı merhamet ve şefkat olan musibetzedelere ve hastalıklılara merhameti duymaz." (Lem'alar, 25. Lem'a, On Altıncı Deva.)

Buradaki "istiğna" insanın yalnız ve mutsuz olmasıdır. İnsan dost ve ahbaplarından ayrı düştüğü zaman mutsuz olur ki, bu duruma istiğna denir. Hasta olanı eşi, dostu ve akrabaları ziyaret eder; bu istiğna ve tecrit, yerini teveccüh ve şefkate bırakır. Onun için dinimizde hasta ziyareti çok mühimdir ve sevabı ziyadedir. "Vahşet" kelime olarak yalnızlık ve insanlardan tecrit olma hâlidir.

“Şüphesiz ki insan, kendisini ihtiyaçtan uzak görünce azgınlaşıverir.” (Alak, 96/6-7)

"İstiğna" insanın kendi kendine yettiğini, başkalarına ihtiyacı olmadığını ifade eder ki, bu da ayette de ifade edildiği gibi, insanı enaniyete sürükler, yani azgınlaştırır. Firavunun azgınlaşarak ilahlık dava etmesi de bu istiğnadan ve aczini hissedememesinden dolayıdır. Hastalık ve sıkıntılar, insanın bu istiğna hâlini kırıp aczini ve sair insanlara olan ihtiyacını ve en önemlisi de her şeyin Allah’a muhtaç olduğunu hatırlatıyor.

Hastalığa veya herhangi bir sıkıntıya duçar olan kişi, hastaların ve musibete düşünlerin hâlini daha iyi anlar ve istiğnası kırılır. Böylece insanlara karşı hürmet ve şefkat duyar.

Cenab-ı Hak'tan başka kimsenin minneti altına girmemek, gönül tokluğu ve elindekini kâfi bulmak manasına gelen "istiğna" yukarıda tarif ettiğimiz istiğnadan çok farklıdır, ikisini birbirine iltibas etmemek gerekir. Bu manadaki istiğna makbul ve güzeldir. Çünkü insanlara karşı dilenci vaziyetine girmek çok çirkin bir durumdur.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü