"Bir nev’in efradı arasındaki tevafuk ve bir cinsin envâı arasında âzâ-yı esasiyede bulunan müşabehet..." cümlesini devamıyla izah eder misiniz?
Cevap
Değerli Kardeşimiz;
Nev’, burada tür ve cins manasındadır. Kâinatta her bir cins ve tür arasında müşterek noktalar ve benzer cihetler vardır.
Mesela; aslanlar bir türdür, her birinin azaları birbirinin aynıdır. Yırtıcı pençe ve keskin dişler, onların tevafuk ettiği ortak azalarıdır. Bu da onların Sani’lerinin ve san’atkârlarını bir olduğuna işaret ediyor. Her bir tür, sanatkârın mührü ve imzası hükmündedir.
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü
Yorumlar
Demek, dağınık bir nev'in icadındaki suhulet-i hârika, vahdet ve tevhid sırrına bağlıdır.
buradaki dağınıklıktan maksat nedir sanki dağınıklık intizamsız ölçüsüz gibi anlamları çağrıştırıyor nasıl anlamalıyız
Mesnevi-i Nuriye
Buradaki "dağınık" kelimesi, bir düzensizliği veya intizamsızlığı değil, mekânsal olarak geniş bir alana yayılmış olmayı ifade eder.
Dağınıklıktan Kastedilen Nedir?
Bu bağlamda "dağınık" tabiri şu üç ana noktayı anlamamıza yardımcı olur:
Coğrafi Yayılım: Bir türün (nev'in) bireylerinin dünyanın her tarafına, farklı kıtalara ve iklimlere dağılmış olmasıdır. Örneğin, çiçekli bitkilerin veya karıncaların dünyanın her yerinde eş zamanlı olarak bulunması "dağınık bir nev" olduklarını gösterir.
Ayrı Ayrı Mekânlar: Aynı türün fertlerinin birbirinden uzak, aralarında hiçbir bağ veya iletişim yokmuş gibi görünmesidir. İnsan bakışıyla bu bir "dağınıklık" gibi görünse de, aslında her bir ferdin aynı merkezden idare edildiğini gösteren bir durumdur.
Vahdet ile Bağlantısı: Metinde vurgulanan asıl mesele şudur: Bu kadar geniş bir alana yayılmış (dağınık) olan milyonlarca ferdin, sanki tek bir elden çıkmışçasına mükemmel, ölçülü ve sanatlı yapılması, ancak bir Vahid (tek bir yaratıcı) ile mümkündür. Eğer iş sebeplere kalsaydı, bu kadar uzak mesafelerdeki varlıkların aynı standartta ve kolaylıkta (suhulet) icadı mümkün olmazdı.
Nasıl Anlamalıyız?
Buradaki "dağınıklık", kaos veya ölçüsüzlük değildir. Aksine, "her yere yayılmışlık" anlamına gelir.
Cenab-ı Hak, bir türü (mesela meyve ağaçlarını) yeryüzünün her tarafına "dağıtarak" aslında şunu ilan eder: Bu varlıkları her yerde aynı kolaylıkla yaratan zat, her yerin hakimidir. Yani bu dağınıklık, aslında tevhidin bir delilidir. Çünkü uzaklıklar ve farklı mekanlar, O'nun kudreti için bir engel teşkil etmez.