"Şöhret zalimedir. Şöhret bir müstebittir; sahibine mal eder başkasının malını. Meşhur Hoca Nasreddin letaifi içinde, zekâtı, asıl malı..." İzah eder misiniz?
Değerli Kardeşimiz;
"Şöhret Zalimedir."
"Şöhret bir müstebiddir; sahibine mal eder başkasının malını.
Meşhur Hoca Nasreddin letaifi içinde, zekâtı, yani onda biri onundur asıl malı." (Sözler, Lemeat, Şöhret Zalimedir.)
"Şöhret bir müstebiddir; sahibine mal eder başkasının malını.
Şöhret, birisine ait olmayan özellikleri zorla, baskı ile verir ve onu olduğundan daha büyük, güçlü ve daha faziletli gibi gösterir. Bir iki iyi özelliği varsa yanına beş on tane daha özellik ekleyip olağanüstü bir varlık haline getirir. Şöhretin böyle zalim ve aldatıcı bir yönü bulunuyor.
"Meşhur Hoca Nasreddin letaifi içinde, zekâtı, yani onda biri onundur asıl malı."
Mesela Nasreddin hoca şaka ve latifeleri ile meşhur olmuştur. Onun bu özelliğinden dolayı insanlar, bütün şaka ve latifeleri ona dayandırmak ve o söylemiş gibi göstermek istiyor. Nasreddin Hocanın gerçekte yüz latife ve fıkrası varsa, halk yanına bin ekleyerek onu olduğundan daha fazla nüktedan yaparak mübalağa yapıyor.
İşin özünde ve gerçekte Nasreddin Hocaya dayandırılan latifelerin belki de onda biri bile ona ait değildir. Ama fıkraları ile şöhret olduğu için ona ait olmayan fıklar da ona aitmiş gibi gösterilerek hem ona hem hakikate haksızlık ve zulmediliyor.
"Rüstem-i Sistanî onun hayal-i şânı, gâret etti bir asır mefâhir-i İran'ı. Gasb ve gâretle şişti o namdar hayali, hurâfâta karıştı, attı nev-i insanı." (bk. age., a.y)
Benzer bir mana İranlıların milli kahramanı Zaloğlu Rüstem için de geçerlidir. İran milletine ait bütün güzel ve olumlu özellikler bu şahsa verilerek, bu şahıs olağanüstü bir varlık hâline gelmiştir. Beşeriyetten çıkmış ucube, saçma ve hayali bir karaktere dönüşmüştür. Normal, iyi ve cesur bir kimse iken, milletin ve şöhretin baskısı ile birden süper kahramana dönüşmüştür. Her milletin böyle abartılı milli kahramanları vardır. Yunanlıların Herkülü gibi...
Millet şöhretli idareci, komutan ve kahramanlara haddinden fazla övgü ve özellik eklemekle bu normal insanları anormal bir şekle dönüştürmeyi sever. Hayali ve hurafevari bir karakter meydana çıkararak mitolojik karaktere çeviriyorlar. Tarihte bunun örnekleri çoktur, Üstad'ımız burada Nasreddin Hoca ve Zaloğlu Rüstemi örnek olarak veriyor.
Birisine ait olmayan bir şeyi, birisine zorla vermek zulümdür, haksızlık ve garettir.
İlave bilgi için tıklayınız:
- "Şöhret insanın malı olmayanı dahi, insana mal eder." cümlesini izah eder misiniz?
- "İhsan-ı ilahiden fazla ihsan, ihsan değildir." cümlesini açıklar mısınız?
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü