"O adam ihsan etmeyi niyet etmeseydi o nimet sana gelmezdi." Her şey Allah'ın dilemesi ile olmuyor mu, o zaman kişinin ihsan niyetinin buradaki önceliği nedendir?

Değerli Kardeşimiz;

Allah; imtihan icabı olarak dünyadaki nimetlerini sebeplerin eli ile gönderiyor. İnsanın iradesi de bu sebeplerden bir tanesidir. Lakin insanın iradesine diğer sebeplerden farklı olarak bir imtiyaz verilmiş. İnsan bu nimete sebep olmayı tercih eder ya da etmeyebilir.

İnsan bu nimete sebep olmayı tercih ederse sevap alır, etmezse sevaptan mahrum kalır. Yoksa Allah bir kuluna nimeti vermeyi murat ettiği zaman, bütün sebepler toplansa buna mani olamaz. Allah insanı hem imtihan etmek hem de sevap kazandırmak için, onu bir sebep olarak tayin ediyor.

Zira bu sebeplerin bazıları farzdır. Mesela, malının zekâtını bir fakire vermek farzdır, insan iradesi ile bunu ifa etmez ise bunun neticesi azaptır. Zekâtını verirse bu nimete küçük bir sebep olur ve sevap kazanır. İnsan iradesinin önceliği ve imtiyazı bu sırdan dolayıdır.

"Âlemlerin Rabbi olan Allah dilemedikçe siz dileyemezsiniz." (Tekvir, 81/29)

ayet-i kerimesi ise irade sıfatında tevhidi ifade eder.

Tevhid-i Ef’al, fiillerde tek yaratıcının Allah olduğunu bilmek demektir. Güneş'in doğup batması, dünyanın dönmesi, rüzgârın esmesi gibi cansız varlıklarda görülen fiilleri Allah yarattığı gibi, canlıların da bütün fiillerini yaratan odur. İnsanın ve bütün hayvanların ızdırari fiillerini, yani kalplerinin çalışmasını, gıdalarının hücreye, kana dönüşmesini Allah yarattığı gibi, insanın ihtiyari fiilerini de o yaratır.

Şu farkla ki, ihtiyari fiillerde insan bir işi dilemedikçe Cenâb-ı Hak onu yaratmıyor. Mesela, insan bir yere gitmeyi dilemedikçe, kendisi yerinden zorla kaldırılıp o mekâna cebren sevk edilmiyor. Ancak, gitmeyi irade etmesinden sonraki bütün safhaları da yine Allah yaratıyor. İnsanın bir adım atması nice kimyevi reaksiyonlarla gerçekleşiyor. Bedendeki hücrelerin çalışmasından, yerçekiminin onu tutmasına, havanın onun ciğerlerini temizlemesine, güneşin ona yol göstermesine kadar bütün işleri Allah yaratıyor.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü