"O derin kuyuyu terakkiyat-ı maneviyenin basamaklarıyla ve tekemmülat-ı ruhiyenin cihazatıyla dolduruyor." Ne demektir?
Değerli Kardeşimiz;
"Hem dalâletin yolunda sabıkan beyan edildiği gibi, esfel-i sâfilîne insanı öyle bir sukut ettiriyor ki, hiçbir medeniyet, hiçbir felsefe ona çare bulamadıkları ve o derin zulümat kuyusundan hiçbir terakkiyât-ı beşeriye, hiçbir kemâlât-ı fenniye insanı çıkaramadığı halde, Kur’ân-ı Hakîm, iman ve amel-i salihle, o esfel-i sâfilîne sukuttan, insanı âlâ-yı illiyyîne çıkarır. Ve delâil-i kat’iye ile çıkarmasını ispat ediyor ve o derin kuyuyu terakkiyât-ı mâneviyenin basamaklarıyla ve tekemmülât-ı ruhiyenin cihâzâtıyla dolduruyor." (Sözler, Otuz İkinci Söz, Üçüncü Mevkıf)
Burada Kur'an'ın, insanı nefsani karanlıklardan kurtarıp manevi olgunluğa eriştirdiği, felsefenin bu konuda yetersizliği izah edilmektedir.
Terakkiyat-ı Maneviyenin Basamakları
Manevi yükseliş, insanın hayvaniyetten çıkıp kalbin ve ruhun derecelerine yükselmesidir. Bu basamaklar şunları temsil eder:
İman ve Marifetullah: Her bir iman hakikati üzerinde derinleşmek ve Allah'ı isim ve sıfatlarıyla tanımak en temel basamaktır.
İbadet ve Takva: Emirleri yerine getirip haramlardan sakınmak, ruhu yukarı taşıyan manevi bir asansör gibidir.
Tefekkür: Kâinattaki sanat eserleri üzerinden Sani-i Zülcelal’e giden yolları keşfetmektir.
Tezkiye-i Nefs: Nefsin kötü huylardan arındırılması ve terbiye edilmesi sürecidir.
Tekemmülat-ı Ruhiyenin Cihazatı
Ruhun mükemmelleşmesi için insana verilen cihazlar, sadece biyolojik organlar değil duygu, latife ve yeteneklerdir. Bu cihazların doğru kullanılması ruhun tekâmülünü sağlar:
Kalp ve Ruh: İlahi aşkın ve marifetin merkezi olan en temel cihazlardır.
Akıl ve Sır: Hikmeti anlamak ve gaybi hakikatleri hissetmek için verilen alıcılardır.
Vicdan: Hak ile batılı ayıran manevi bir pusuladır.
Ene (Benlik): Allah'ın mutlak sıfatlarını anlamak için insana verilen bir kıyas aleti, bir ölçü birimidir.
Letaif-i Aşere: İnsanda bulunan on temel manevi duygu (kalp, ruh, sır, hafi, ahfa... gibi) bu sürecin ana motorlarıdır.
Özetle; küfür ve dalaletin insanı düşürdüğü derin ve karanlık kuyu, ancak iman ile parlayan bu manevi cihazları kullanmak ve marifet basamaklarını tırmanmakla doldurulabilir. İnsan bu cihazları yerinde kullandıkça, o karanlık kuyu mükemmelliğe ulaştıran nuranî bir merdivene dönüşür.
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü