"قُلْ هُوَ karinesiz işarettir. Demek ıtlakla tayindir. O tayinde taayyün var. Ey, لاَ هُوَ اِلاَّ هُوَ Şu, tevhid-i şuhuda bir işarettir. Hakikatbîn nazar tevhide.." Ne demektir?

Değerli Kardeşimiz;

"Birinci Cümle: قُلْ هُوَ karinesiz işarettir. Demek ıtlakla tayindir. O tayinde taayyün var. Ey, لاَ هُوَ اِلاَّ هُوَ.

Şu tevhid-i şuhuda bir işarettir. Hakikatbîn nazar tevhide müstağrak olursa der ki: لاَ مَشْهُودَ اِلاَّ هُوَ." (Sözler, Lemeat.)

Itlak; lügat manasıyla salıverme, serbest bırakma demektir. Istılahta ise mukayyed (kayıtlı, bağlı, sınırlı) olmanın zıddıdır. Mesela, “Bir meyve istiyorum.” dediğimizde, bu ifade mutlaktır, hemen her meyve bunun şümulüne girer. Ama “Kırmızı bir elma istiyorum.” dediğimizde, bunu hem elma olmakla, hem de renginin kırmızı olmasıyla kayıtlamış oluruz. Bu cümleden olarak Kur'an, mananın zenginleşmesi için bazen ifadeyi mutlak bırakır.

Tayin ise, bir şeyin çerçevesini çizmek ve sınırlandırmak manasındadır.

Hakikat nazarıyla bakıldığında meşhudat-ı âlem Allah’tandır ve ancak ona delalet eder. Her şeyin ona olan delaleti şuhudî bir hakikattir ve ıtlak içindedir. Yani Allah’a işaret eden delillerin miktarı ve sınırı tayin edilmemiş iken, Allah’ın ne olmadığı tayin ve tespit edilmiştir. Allah zaman ve mekâna ve onların içindeki hiçbir şeye benzemez.

Allah’ın mahiyeti bizce meçhuldür, kayıt altına alınamaz. Ama Allah’ın ne olmadığı bizce malumdur ve tarif edilebilir. Mesela, Allah maddeden, mekândan ve cisimden münezzehtir, doğmamıştır ve hiçbir varlığa benzemez. Allah’ın varlığının vacib, ezelî ve ebedî olması, sıfatları nihayetsiz, muhit ve mutlaktır..

Yalnız tevhide istiğrak (kendinden geçmek) etmiş birisi, bütün mevcudata sadece istiğrak hâlinde iken “Odur” diyebilir. "Lâ meşhûde illâ Hû" ifadesi bu istiğrak halinin bir sembolü mahiyetindedir.

Ama esas ve sağlam olan “Lâ hüve illâ Hû”dur. Yani her şey, onun tek ve bir ilah olduğuna şahitlik edip ispat ediyor.

Karine, bilinmeyen ya da anlaşılması zor olan bir şeyin anlaşılmasına yarayan ipucu, hak ve hakikatine dair cüz'î bir delil olan şey demektir.

Karineli işaret, dolaylı işaret etmek iken, karinesiz işaret etmek ise doğrudan ifade etmek demektir.

“Hu” zamiri doğrudan bir ifade şeklidir, “De ki o Allah birdir.” demek gibi. O zamiri ile Allah lafzı arasında doğrudan bir alaka olduğu için, karineli değil karinesiz oluyor.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü