Üçüncü basamakta geçen "hadsiz kâinata ve mahlukat âlemlerine ölçek" ne demektir?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Üstad'ın Hâşiyedeki ifadelerini aynen aktaralım:

“Evet, küre-i arz küçüklüğüyle beraber semâvata karşı gelebilir. Çünki nasılki dâimî bir çeşme, varidatsız büyük bir gölden daha büyük denilebilir. Hem bir ölçek ile bir şey ölçerek başka yere nakledilen ve onun elinden geçmiş ve ona girmiş çıkmış bir mahsulâtla, zâhiren binler defa ölçekten büyük ve dağ gibi bir cisimle o ölçek müvaâzeneye çıkabilir.”

Metinde de geçtiği gibi, dünya samavata göre küçük görünse de, onda sürekli bir değişimle mahsul alınıp başka âlemlere boşaltıldığı, yerlerine yeni varlıkların getirildiği düşünülürse, arzın semadan geri kalmadığı görülür.

“Zahiren binler defa ölçekten büyük ve dağ gibi bir cisimle o ölçek muvazeneye çıkabilir.”

Bu cümlede mukayese edilen mahsulat değil, mahsulatın tartıldığı ölçektir. Mahsulat ölçeğin ne denli büyük bir iş yaptığına bir mikyas oluyor.

Dev bir ölçek düşünelim bir ölçmede dağ gibi bir mahsulatı ölçüyor, ama bir defa ölçüyor. Bir de küçük bir ölçek var, bir ölçmede çok az ölçüyor, ama daimi ölçüyor. O dev ölçeğin bir ölçmede ortaya koyduğu şeyi o küçük ölçek on yılda ölçüyor. Bir on yıl sonra küçük ölçek o dev ölçeğin iki katını ölçmüş oluyor. Küçük ölçek o dev ölçeği fonksiyon olarak ikiye katlamış oluyor. Biz desek ki şu küçük ölçek şu büyük ölçekten büyük işler yapıyor, sözümüz yalan olmaz. Dünya ile sema arasında da benzer bir münasebet var. Sema bir defa da yaratılmış muazzam bir İlahi ölçek iken, dünya küçük ama hallakiyete daimi mazhar bir İlahi ölçektir.

Nitekim başka yerde de musluk ve deniz örneği veriliyor. Deniz sabit olduğu için miktarı bellidir. Ama musluk daimi akması halinde, bir gün denizin su miktarını geçecektir. Zira biri sabittir, diğeri ise daimidir. Deniz semaya, musluk ise dünyaya misaldir.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

BENZER SORULAR

Yükleniyor...