"Vezaif-i eşya tabir edilen hidemat-ı meşhude, onların ubudiyetlerinin ünvanlarıdır." ne demektir?

Değerli Kardeşimiz;

"İkinci Daire: Baktım, umum mevcudat, bir salât-ı kübrâda, bir tesbihât-ı uzmâda, her taife kendine mahsus salâvat ve tesbihatla meşgul bir cemaat içindeyim. 'Vezâif-i eşya' tabir edilen hidemât-ı meşhude, onların ubûdiyetlerinin ünvanlarıdır. O halde Allahu ekber deyip hayretten başımı eğdim, nefsime baktım: ..." (Mektubat, 29. Mektup, Birinci Risale...)

Bu cümlede kastedilen şudur:

"Vezaif-i eşya" ifadesiyle cansız maddelerden canlı varlıklara kadar kâinattaki her şeyin yerine getirdiği görevleri, fonksiyonları ve işleri anlatır. Mesela, Güneş'in ısı ve ışık vermesi, bir çiçeğin fotosentez yapması ve meyve vermesi, suyun canlılara hayat vermesi, bir arının bal yapması gibi görünen bütün işler, "eşyanın vazifeleri"dir.

"Hidemat-i meşhude"yukarıda bahsedilen vazifelerin gözle görülebilir, somut sonuçlarıdır. Yani bir şeyin ne işe yaradığını, nasıl bir hizmette bulunduğunu anlatan kısımdır. İnsan bütün eşyanın hizmetlerini bizzat gözlemliyor müşahade ediyor.

"Onların ubudiyetlerinin unvanlarıdır" cümledeki en kilit kısım burasıdır. Bir şeyin dünyevi olarak görünen bu görev ve hizmetleri, aslında o şeyin Allah'a karşı yaptığı kulluğun, ibadetin ve onu tesbih etmenin birer simgesidir, nişanıdır. Başka bir deyişle, bir çiçeğin güzel kokması ve bir meyvenin lezzetli olması onun Allah'a bir "ibadeti" olarak görülür; çünkü bu, Allah'ın isimlerinin ve sıfatlarının (mesela El-Müzeyyin, el-Halık gibi) tecelli etmesinin bir sonucudur. Arının bal yapması, ineğin süt vermesi alsında birer kulluk birer fıtri ibadet oluyor.

Özetle, bu cümleyle anlatılmak istenen ana fikir şudur: Gözümüzle gördüğümüz her varlığın, her nesnenin yerine getirdiği her görev (mesela bir bulutun yağmur yağdırması, bir ağacın meyve vermesi), aslında o varlığın bilinçsizce de olsa Allah'a yaptığı bir ibadet ve kulluktur.

Onların bu "görünen hizmetleri", yani "vezaif-i eşya", onların Allah'a olan "ubudiyetlerinin" birer ispatıdır, başlığıdır ve işaretidir. Bu, tüm kâinatın bir ibadethane olduğu ve her şeyin kendi lisanıyla Allah'ı tesbih ettiği düşüncesinin bir yansımasıdır.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü