"Yani bazı âdi şeylerin vücuda gelmelerini çok kolay gördükleri için, onların teşkilini, 'teşekkül' tevehhüm ediyorlar." Buradaki “bazı adi şeyler” nelerdir?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"İşte şu hadsiz sür’at ve nihayetsiz suhulet, bilbedâhe, kudret-i Sâniin kemâline ve her şey Ona nisbeten kolay olduğuna delil-i kat’î ve burhan-ı yakînî olduğu halde, ehl-i dalâletin nazarında Sâniin kudretiyle eşyanın teşkili ve icadı -ki vücub derecesinde suhuletlidir- bin derece muhal olan kendi kendine teşekkül iltibasa sebep olmuştur. Yani bazı âdi şeylerin vücuda gelmelerini çok kolay gördükleri için, onların teşkilini, 'teşekkül' tevehhüm ediyorlar."(1)

Buradaki “adi” kelimesi önemsiz, değersiz anlamında değil, basit, sade ve her zaman görebildiğimiz anlamında kullanılıyor. “Bazı” ile işaret edilen şeyler ise, gözümüz önünde sürekli ve istikrarlı bir şekilde yaratılan hadiselerdir.

Bahar mevsiminin kışa, kış mevsiminin bahara çevrilmesi, yağmur, kar, dolu gibi şeylerin yağdırılması, doğumlar ölümler, gece gündüzün münavebesi, hastalık sıhhat vesaire gibi şeylerin sürekli ve gözümüz önünde olması ve de çok kolay bir şekilde yaratılıyor olmaları, insanlarda bütün bu olan bitenlerin sanki kendiliğinden oluyormuş gibi algılanmasına sebep oluyor.

Oysa kolaylık ve süreklilik, İlahi kudretin sonsuzluğundan gelen iki vasıftır. Şayet bu basit gördüğümüz olayların yaratılması akıl ve şuuru olmayan sebeplere havale edilmiş olsa idi, o zaman bunların olabilmesi imkansızlaşırdı.

Şefkatli bir anne her gün çocuğun kahvaltısını çocuk uyanmadan önüne bıraksa, çocuk kahvaltıyı getireni hiç görmese, çocuk uykunun verdiği gafletle de bir süre sonra kahvaltının kendiliğinden geldiği zannına kapılacak. Tesadüfe inanan kişilerin durumu da bu gafil ve akılsız çocuğun durumu gibidir.

(1) bk. Mektubat, Yirminci Mektup, İkinci Makam.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

BENZER SORULAR

Yükleniyor...