"Ahlâk-ı hasene çendan birbirine mübâyin değil, fakat derece-i kemâlde birbirine müzahamet eder. Biri galebe çalsa öteki zaifleşir..." Devamıyla izah eder misiniz?
Değerli Kardeşimiz;
"Bunların içindeki nokta-yı i'câz şudur ki: Ahlâk-ı hasene çendan birbirine mübayin değil, fakat derece-i kemâlde birbirine müzahemet eder. Biri galebe çalsa öteki zaifleşir."
"Meselâ: Kemâl-i hilm ile kemâl-i şecaat. Hem kemâl-i tevazu'le ile kemâl-i şehamet. Hem kemâl-i adalet ile kemâl-i merhamet ve mürüvvet. Hem tam iktisat ve i'tidal ile tamam-i kerem ve sehavet. Hem gâyet vakar ile nihayet haya. Hem gâyet şefkat ile nihayet ﺍﻟْﺒُﻐْﺾُ ﻓِﻰ ﺍﻟﻠَّﻪِ . Hem gâyet afv ile nihayet izzet-i nefis, hem gâyet tevekkül ile nihayet ictihad gibi mecâmi-i ahlâk-ı mütezahime birden derece-i âliyede bir zâtta içtima'ı, müzayakasız inkişafları mu'cizelerin mu'cizesidir."(1)
Bütün güzel sıfatların en mükemmel hâliyle bir insanda toplanması, nadir bir mucize ile izah edilebilir.
Mesela, bir insanda şecaat en mükemmel halde bulunuyor ise, bunun zıddı gibi duran hilm ve yumuşak huyluluğun aynı kişide mükemmel seviyede olması çok zordur.
Yine mükemmel tutumlu olmakla mükemmel cömert olmayı her insan kendi üzerinde dengeli bir şekilde bulunduramaz. Bu uyum ve denge çok özel ve kamil bir insanda cem olabilir.
Güzel ahlakların tamamının bir insanda toplanması, normal bir durum olabilir; lakin çok üst seviyede toplanması ancak nadir ve özel insanlarda olabilir. Peygamber Efendimiz (asm) bu konuda en mümtaz en üstün seviyededir. Zira Allah’ın güzel isimlerine azami manada mazhar olan yegane şahsiyet Peygamber Efendimiz (asm)'dir.
Yani Peygamber Efendimiz (asm) bütün güzel sıfatları en mükemmel şekliyle üzerinde toplayan yegane varlıktır. Evet, "Mu’cize-i Muhammedî, ayn-ı Muhammeddir (a.s.m.)"
(1) bk. Şuâât, Mârifetü'n-Nebî, Zeyl.
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü
Yorumlar
"Hem tam iktisat ve itidâl ile tamam-ı kerem ve sehâvet. Hem gayet vakar ile nihayet hayâ." Vakar ile haya nasıl birbirine zıt gibi duruyor?
Bir insanın iki farklı ve birbirine zıt iki hususta zirvede olması normal bir durum sayılmaz.
Mesela, bir insanın aynı anda hem mükemmel bir yumuşak huya sahip olup hem de aynı anda mükemmel bir şecaat sahibi olması nadirattandır. Yukarıda sayılan iki zıt kutup huy ve ahlakların hepsinde Peygamber Efendimiz (asm)'in mükemmel bir seviyede olması hulki, yani ahlaki bir mucizedir. Normal insanlar bu seviyede olamıyor. Onun her hali mu'cize ve harikulade olmasa da nübüvvetine şahiddir, delildir.
Vakar burada öne çıkmak zahir olmak azametli olmak anlamına gelirken haya ise geri çekilmek, hafi kalmak, mütevazi olmak anlamına geliyor.