"Ahval" ve "Hissiyat" ne demektir?

Değerli Kardeşimiz;

"Ahval" hâl ve durum kelimesinin çoğuludur. Tasavvufta hâl, bir makamın insan üzerindeki tesirine verilen bir isimdir.

Hâlin tasarrufu altında olan ve hâl tarafından kullanılan kimseye "ibnu'l-vakt", hâli kendi tasarrufuna alan kişiye ise "ebu'l-vakt" denir. Hâlleri bu şekilde kullanabilme gücüne sahip olanlara “abaü'l-ahval” yani "hallerin babaları" denir.

Meselâ; bazı evliyaların manen sekir içine girmesi bir hâl-i manevidir ki, o ahval gidene kadar evliya özür sahibi olur. Çünkü o hâlin tesiri ve cezbesi o evliyanın iradesini selbetmiştir.

"Hissiyat" her bir duyguya ait hususi kuvvet ve güç manasına gelir. Meselâ; gözün görme kuvvetine, kulağın duyma gücüne, dilin tat almasına his ya da hissiyat denir...

Bütün hislerin ve latiflerin ana kaynağı hayattır; ondan kaynayıp gelmektedirler.

Üstad Hazretleri bu inceliğe şu şekilde işaret etmektedir:

"Hayatta hissiyat suretinde kaynayan memzuç nakışlar, pek çok esmâ ve şuûnât-ı zâtiyeye işaret eder, gayet parlak bir surette Hayy-ı Kayyûmun şuûnât-ı zâtiyesine aynadarlık eder. Şu sırrın izahı, Allah'ı tanımayanlara ve daha tam tasdik etmeyenlere karşı zamanı olmadığından, kapıyı kapıyoruz."(1)

Hayat ruhun bir sıfatı olması sebebiyle, hissiyat ruhtan kaynaşır. Bu hislerin her biri, esmâ tecellileriyle ortaya çıktıkları gibi, gördükleri vazifelerle de “pek çok esmâ ve şuûnât-ı zâtiyeye işaret eder"ler. Bu işaretler hakikate ulaştırmada büyük bir ehemmiyete sahip olduğundandır ki, Üstad Hazretleri bunlar için, “gayet parlak bir sûrette” ifadesini kullanır.

İnsanı ahsen-i takvimde yaratan, bütün esmâsına en câmi’ bir ayine yapan Allah, ruhuna da harika latifeler ve mükemmel azalar takmıştır. İnsan bu hisleri, latifeleri ve azaları doğru kullanmakla onlara taalluk eden İlâhî isimlerden feyiz alır.

(1) bk. Sözler, Otuz Üçüncü Söz, Otuz Birinci Pencere.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü