Allah'ın zatî sıfatı olan "Vücud" ile "Kıyam binefsihi: Allah'ın varlığı kendindendir." ne demektir, izah eder misiniz?

Değerli Kardeşimiz;

Zati sıfatlara, Allah’ın tenzihi ve selbi sıfatlarına denir.

Zati sıfatlar; Vücûd, kıdem, beka, muhâlefetünlil-havâdis, kıyâmbi-nefsihî, vahdâniyetdir. Bu sıfatlar, Allah hakkında câiz olmayan mâna ve halleri bertaraf etmek için tedbir maksatlı konulmuştur. Bu tenzihi sıfatlar iş ve icraat yapmazlar, onun için Allah’ın zât-ı akdesinin aynı kabul edilmişlerdir. Yani bu sıfatlar Allah’ın zâtının aynısıdır, başka bir mâna ve gayrılık ifâde etmezler.

Vücûd sıfatı Allah’ın zâtının varlığını ifâde eden bir sıfattır; onun zıddı olan ademi, yani yokluğu bertaraf eder.

Vücud; varlık, var olma mânâsına gelir. Diğer selbî sıfatların tümü birlikte düşünüldüğünde, vücud sıfatı daha iyi anlaşılır. Yani, Allah’ın varlığı kadimdir, evveli yoktur; bâkîdir, âhiri yoktur. O’nun mukaddes varlığı hiçbir mahlûkunun varlığına benzemez, hepsine muhaliftir. Yine O’nun varlığı vaciptir, başkasının var etmesiyle var olmadığı gibi, devamı da başkasının yardımıyla değildir.

Vücud ya vacib olur ya mümkin olur veya mümteni’ olur. Vacib vücud, Allah’a mahsustur. Allah’ın varlığı vaciptir, olmaması muhaldir, ezelî ve ebedidir.

Mümkin vücut ise bütün mahlûkatın vücutlarıdır. Bunlar Allah’ın var etmesiyle var oldukları gibi, O’nun yok etmesiyle de varlık sahasından silinirler.

Mümteni’ vücut, vacib vücudun zıddıdır, yani olması muhaldir. Buna misal olarak ‘şerikler’ (Allah’a ortak koşulan şeyler) verilir. Şeriklerin varlığı muhaldir, imkânsızdır. Bütün mahlûkat âlemi Allah’ın varlığına birer delil, birer şahittirler. Onları, yoklukta bırakmayıp varlık âlemine çıkaran, ancak varlığı vacip olan Allah’tır. Yani, mümkinlerin var olmaları, vacib olanın irade etmesi ve yaratmasıyladır.

Kıdem; başlangıçtan münezzeh olmasını gösterir.

Bekâ ise, sonu olmamayı ifâde eder. Bu sıfatlar mevcut ve fâil değillerdir, bir kudret, bir irâde gibi varlıkları ve tasarrufları yoktur.

Kıyam binefsihi; Allah’ın varlığının kendinden olmasını ifade eden bir sıfattır. Yani Allah varlığını bir başka varlıktan almış değildir. Allah ne doğurdu ne de doğuruldu, O’nun varlığı ezelî olarak vardı demektir.

Kıyam-bi-nefsihi; hiçbir varlığın, kendi varlığını kendi iradesiyle ayakta tutmadığını, hepsinin bir ilâhî lütufla varlıklarını sürdürdüğünü düşünen insan, Allah’ın ‘Kıyam-bi-nefsihi’ sıfatına bütün ruhuyla iman eder. Yani, Allah kendi zâtında kâimdir, bütün mahlûkatın kıyamları ise O’nun esmâ ve sıfatlarının tecellileriyledir.

Vahdaniyet; Allah’ın birliğini ifade eder. Yani, Allah’tan başka “varlığı vacib, ezelî ve ebedî; bütün sıfaları sonsuz ve mutlak olan” bir başka zatın bulunması muhaldir.

Özet olarak, Allah’ın tenzihi sıfatları Allah’ın zat-ı akdesineayn olan sıfatlardır ve bu yüzden vücud sıfatına Allah’ın zat-ı akdesi demekte bir mahzur yoktur.

Üstad Hazretleri selbi sıfatların Allah’ın Zatına ayn olduğunu şöyle ifade ediyor:

"İkincisi: Cenâb-ı Hakkın ismi, Zât-ı Akdesine ayn olduğu cihetle, Lâfza-i Celâl, sıfât-ı ayniyeye işarettir. اَلرَّحِيمِ de, fiilî olan sıfât-ı gayriyeye îmadır. اَلرَّحْمٰنِ dahi, ne ayn ne gayr olan sıfât-ı seb’aya remizdir." (İşârâtü'l-İ'câz, Fatiha Suresi Tefsiri)

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü