Cenâb-ı Hakk'ın cüz'îyyât ve hasis emirler ile iştigalini izah eder misiniz?

Değerli Kardeşimiz;

"Sual: Cenâb-ı Hakkın cüz’iyat ve hasis emirler ile iştigali azametine münafidir.

Elcevap: O iştigal, azametine münafi değildir. Bilâkis, adem-i iştigali, azamet-i rububiyetine bir nakîsedir. Meselâ, şemsin ziyasından bazı şeylerin mahrum ve hariç kalması, şemse bir nakîse olur. Maahaza, bütün şeffaf şeylerde görünen şemsin timsallerinin herbirisi, “Şems benimdir. Şems yanımdadır. Şems bendedir” diyebilir. Ve zerrelerle şems arasında müzâhame yoktur. Bütün mahlûkat -bilhassa insanlarda- ferdî olsun, nevî olsun, şerif olsun, hasis olsun; ilim, irade, kudret itibarıyla Cenâb-ı Hakkın tecellîsine mazhardır. Herbirşey, herbir insan, “Allah yanımdadır” diyebilir. Bilhassa insanın zaafı, fakrı, aczi nisbetinde Cenâb-ı Hakkın kurbiyeti ve herbir şeyin Cenâb-ı Hak ile münasebeti olmakla beraber, O da münasebettardır. Ve gayr-ı mütenahi acz ve fakrı olan insan, gayr-ı mütenahi kudret ve gınâ ve azameti olan Cenâb-ı Hak ile münasebeti ne kadar lâtiftir! (Mesnevi-i Nuriye, Zeylû'l-Hubâb)

Nur Külliyatı'ndan konumuzla alâkalı iki vecize:

“Madde rikkat peydâ ettikçe hayat şiddet peydâ eder.”(1)

“Bir sineğin hilkati hayretfezâdır filden.”(2)

Allah nihayetsiz büyük ve ulvidir. Dolayısıyla büyüklük kapsam alanına giren herşeye hakim ve vakıf olmayı gerektirir. Üstadımız bu konunun izahı sadedince misal olarak güneşi vermektedir. Güneşin heryeri aydınlatması büyüklüğüne delildir. Aydınlatmayıp karanlıkta bıraksaydı veya başkalarına havale etseydi o zaman büyük olmadığuna delil olurdu. İşte Allah'ın küçük ve hasis şeylerle uğraşması aslında büyüklüğüne delil olmaktadır. Herşeyin dizgini Onun elinde herşeyin anahtarı Onun yanında olması büyüklüğünün ve azametinin delillerindendir. En küçük varlık sanatça en büyüğünden geri olmadığı gibi, en büyük varlığın da idaresi en küçük kadar kolaydır.

Bununla beraber küçüklük ve büyüklük nisbîdirler. Bize göre böcekler küçüktür, biz de file ve zürafaya göre küçüğüz. Diğer taraftan, bizim büyük dediğimiz şeyler de küçük şeylerden yapılırlar. Büyük kubbelerin küçük taşlardan örülmesi gibi, bütün canlıların bedenleri de o küçücük hücrelerden dokunurlar.

Cenâb-ı Hak küçük şeylerle alâkadar olmasaydı biz meydana gelemezdik. Bizim hayat suyumuz olan kanımızdaki alyuvarlar ve akyuvarlar, en küçük hayvanlardan çok daha küçüktürler. Cenâb-ı Hak küçük böceklerle alâkadar olmasaydı, bizim kanımızdaki canlılarla da alâkadar olmazdı.

Netice itibariyle Allah büyüktür ve bu büyüklüğünü alemde bulunan her varlıkla birebir ve adeta ezene bezene ilgilenmesiyle göstermektedir. Bazı felsefe guruplarının zannı gibi "büyükler süfli şeylerle uğraşmaz" tezi de yanlıştır.

Dipnotlar:

(1) bk. Sözler, Lemeât.
(2) bk. age.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü