"Her şey için iki suret ve şekil vardır: Biri maddiyedir... Diğeri mâkuledir..." devamıyla izah eder misiniz? Burada geçen "Suret-i vehmiye"den kasıt nedir?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Her şey için iki suret ve şekil vardır: Biri maddiyedir ki, âdeta bir gömlek gibi, her şeyin vücuduna göre kaderin takdiriyle biçilmiş şu görünen suretlerdir. Diğeri mâkuledir ki, bir şeyin yaşadığı bir ömürde mürur-u zamanla değiştirdiği muhtelif maddî suretlerin içtimâından tasavvur edilen bir suret-i vehmiyedir. Bir ateşin sur’atle tedvirinden hâsıl olan daire-i vehmiye gibi, her şeyin tarih-i hayatını bildiren ve kadere medar olan ve mukadderat-ı eşya denilen şu ikinci suret, makuledir."(1)

Kainat içinde her şeyin iki hakikati ve şekli vardır. Biri o şeyin suret ve şeklidir. Diğeri ise, o suret ve şekillerin hatlarını ve görevlerini tayin ve tanzim eden plan ve programıdır. Biri dış görünüşü ve maddi yönüdür, diğeri ise o maddi ve dış görünüşün aslı ve özü olan plan ve proje kısmıdır.

Mesela, bir binanın kalıbı, odaları ve temeli binanın maddi yönü ve şeklidir; o binanın plan ve projesi ise mukadderatı ve makulesidir. Yani işin suret ve şekli, maddi aleme bakar, burada kudret sıfatı hükmeder. Takdir ve makule olan kısmı ise, kadere bakar, burada ise ilim sıfatı hükmeder.

İnsan, bir şeyi önce akıl ve zihninde tasarlar ve plan haline getirir, sonrada o plan ve tasarıyı eylem ve amele döker. İşte her şeyin maddi suret ve kalıbı eylem ve ameldir, tatbik edilmiş şeklidir, onların plan ve tasarı hali de makulat ve takdirattır. Yani Allah’ın ezeli ilmindeki tasarım ve plan halidir. Tabiatçılar her şeyin maddi suret ve kalıbına dikkat kesildikleri için, işin makule; yani plan yönünü görmüyorlar, bu yüzden her şeyi ya tabiata ya da tesadüfe havale ediyorlar.

Ayrıca insan maddi suretlerin içinde olduğu ve maddi suretlerle yoğrulduğu için, işin manevi yönünü yani makule olan kısmını anlamakta zorluk çekiyor. Makule ona vehmi gibi geliyor. Kuvvetli bir tefekkür ve iman ile işin makule olan kader boyutu da ilmi bir hüviyete bürünebilir.

Özetle, maddiye mesela bir insanın o andaki görünen maddi halidir. Makule ise o insanın doğumundan ölümüne kadar geçirdiği bütün muhtelif maddi suretlerin hepsinden tasavvu edilen bir manevi ve akli surettir. Şu anda görünen hali, kaderi güzelce gösterdiği gibi, bütün ömründe geçirdiği farklı suretlerin çok anlamlı ve düzenli olması da az bir dikkatle bakıldığında kaderi mükemmelen gösterir.

Suret eşyanın mülk ve zahiri kısmı oluyor; bu da ateş örneği ile ifade ediliyor. İlahi isimler de melekut ve batini kısmı oluyor.

(1) bk. Mesnevi-i Nuriye, Lasiyyemalar.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

Yorumlar

emrem

Ateşten murad mürur u zaman ve ya kader programı olabilir mi? Bir mevcudun ömrü boyunca girdiği hallerin, uğradığı değişimlerin ateşin göz açıp kapayana kadar yok etmesi gibi sanki yok olup gitmiş gibi vehmedilmesi diğer bir ifadeyle tabiata, esbaba havale edilmesidir, denilebilir mi? Ya da ateşin süratle tedviriyle işlediği işlerde kaderi okuyamamasına ya da okumak istememesine bahane olabilir mi?

Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
Editor (Muaz)
Bu şekilde de bakılabilir. 
Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.

BENZER SORULAR

Yükleniyor...