Block title
Block content

"Her şeyin suret-i maddiyesinde, kudret-i Rabbânî ustadır, kader mühendistir. Suret-i mâneviyesinde ise, kader mistardır, yani, teşekkülâtın çizgilerini çizer; kudret mastardır, yani o çizgiler üstünde yapılan teşekkülât, kudretten sudur eder." İzahı?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

Kainatta her şeyin iki yüzü vardır. Biri manevi sureti, diğeri ise maddi suretidir.
 
Manevi sureti, kaderde takdir edilmiş olan plan ve program yönüdür. Eşyanın bu yüzüne ve cephesine ne yazılmış ve ne takdir edilmiş ise, işler ona göre yaratılıyor. Bu yüzde, hükmeden, Allah’ın ilmi ezelisidir. İlim, mühendis gibi çizer, plan ve program yapar.

Eşyanın ikinci yüzü olan maddi sureti  ise, kader ve ilimle çizilen plan ve programın, kudret sıfatı ile hayata ve harice tatbik edilişidir. Kudret, kaderde ne yazılmış ise ona göre işler, ona göre tatbik eder.

Kader, eşyanın  mistarı, yani çizen ve planlayacısı; kudret ise mastarı, yani çizilen ve planlanan şeyleri uygulayanı ve eyleme geçirendir.

Kader, eşyanın manevi suretinde hakimdir; kudret ise, eşyanın maddi suretinde hakimdir. Kader, mühendis gibi eşyanın manevi suretinde  plan ve proje yapar. Kudret ise, eşyanın maddi suretinde, usta gibi, projeyi ve planı  hayata geçirir ve tatbik eder. Bir binanın mühendis tarafından çizilen projesi, kadere;  projenin, bina olarak yapılması ise, kudretin yaratmasına misaldir.

Mesela, bir binanın kalıbı, odaları ve temeli, binanın maddi yönü ve şeklidir; o binanın plan ve projesi ise mukadderatı ve makulesidir. Yani işin suret ve şekli maddi aleme bakar; burada kudret sıfatı hükmeder. Takdir ve makule olan kısmı ise kadere bakar, burada ise ilim sıfatı hükmeder.

Mesela, insan bir şeyi önce akıl ve zihninde tasarlar ve plan haline getirir. Sonrada o plan ve tasarıyı eylem ve amele döker. İşte her şeyin maddi suret ve kalıbı eylem ve ameldir tatbik edilmiş şeklidir. Onların plan ve tasarı hâli de makulat ve takdirattır yani Allah’ın ezeli ilmindeki tasarım ve plan halidir.

Tabiatçılar her şeyin maddi suret ve kalıbına dikkat kesildikleri için, işin makule yani plan yönünü görmüyorlar; bu yüzden her şeyi ya tabiata ya da tesadüfe havale ediyorlar.

Mesela; insanın vücudunun maddi şekli ve sureti olduğu gibi; ruhunun, hayalinin ve aklının da kendilerine ait varlıkları ve onlara münasip mahiyetleri, keyfiyetleri ve özellikleri de vardır.

Yani nasılki Cenab-ı Hak; maddeyi planlı, programlı, ölçülü, semereli ve hikmetli yarattığı gibi; manevi olan şeyleri de ölçülü, hikmetli, maslahatlı ve düzenli bir şekilde yaratmıştır.

Elbette, bülbül ile devenin arasında ne kadar maddi açıdan fark var ise; manevi şekilleri olan ruhları arasında da daha fazla farklılığın olması icab eder.

Öyle ise; nasıl ki her bir mahlukun maddi vücudu ve şekli, hayatına ve vazifelerine en muvafık şekilde tanzim, tertip ve takdir edilerek, yani bir planla, programla yapılmış ise; bunların maneviyatları olan veya şekl-i manevisi dediğimiz ruhları ve mahiyetleri de bedenleri gibi planlı programlı ve hikmetle takdir ve teşkil edilmiştir.

Buradan şu mana çıkıyor: Allah’ın kaderi, ilmi bir program olarak mahlukatın temelidir ve her tarafı istisnasız ihata etmiştir. Onsuz hiçbir şey vücuda gelmez ve intizamlı olamaz. Ayrıca kudret ise bu manevi plan ve program üzerine Allah’ın iradesiyle varlığı ve olmayı meydana getirir.

İşte meseleye bu açıdan bakar isek, kader her şeyin ölçüsünü, miktarını ve tensibini manevi program olarak ortaya koyar. Bu kadere biz, Allah’ın ilminin bir çeşit ünvanı diyoruz.

Kudret ise; kuvvetin irade ile beraber kullanımı olup, bu ilahi kudret kaderle çizilen ilahi program üzerine mahlukatı halk eder, inşa eder ve yokluğun karanlığından, varlık alemine getirir.

İşte kaderin yaptığı işe cetvel anlamına mistar denir. Kudret, mahlukatı yaratıp meydana getirdiğinden dolayı, yaptığı işe ve muameleye, çıkan yer ve kaynak anlamına mastar denir.

"Her şeyin suret-i maddiyesinde kudret-i Rabbanî ustadır, kader mühendistir. Suret-i maneviyesinde ise, kader mistardır, yani, teşekkülâtın çizgilerini çizer, kudret masdardır, yani o çizgiler üstünde yapılan teşekkülât..." Bu iki cümle aynı gibi?

“Binaenaleyh her şeyin suret-i maddiyesinde kudret-i Rabbanî ustadır, kader mühendistir. “

“Suret-i maneviyesinde ise, kader mistardır, yani, teşekkülâtın çizgilerini çizer, kudret masdardır, yani o çizgiler üstünde yapılan teşekkülât, kudretten sudûr eder.”(1)

Bu iki cümle arasındaki en belirgin fark, birisinde usta ile mühendis benzetmesinin kullanılması, ikincisinde ise mistar ile mastarın kullanılmasıdır.

"Mıstar" kelime olarak yazının güzelliğine, düzgünlüğüne ve yazı yazarken satırları doğru gösterebilmek için lâzım olan çizgileri yapmağa yarayan âlet anlamına gelmektedir. Burada mistar benzetmesi kaderi dolayısı ile de Allah’ın ilim sıfatını temsil ediyor.  

"Mastar" ise fiil ve eylemin sudur ettiği (çıktığı) memba ve kaynak demektir ki, bu benzetmede İlahi kudreti temsil etmektedir.

Diğer bir fark ise, ilk cümlede suret ve kudret öne alınırken ikinci cümlede siret ve ilim öne alınmaktadır. Dıştan içe bakıldığında ilk göze gözüken şey suret ve kudret iken içten dışa bakıldığında ise önce siret ve ilim sonra suret ve kudret göze görünüyor. Suret-i maddi dış suret-i manevi ise iç oluyor.

(1) bk. Mesnevi-i Nuriye, Lasiyyemalar.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Paylaş

Yorumlar

Adem68474
Misalde mühendis ile mistar,usta ile mastar arasında bir fark yokmudur izah edermisiniz
Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
Editor (Muaz)

Mühendis çizer ustada bu çizime uygun bir şekilde yapar.  Mühendis insan ise mistarda mühendisin çizimde kullandığı alet edavat oluyor. Usta insan ise mastarda insandan sadır olan iş ve eylem oluyor. 

Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
aday

Allah razı olsun çok güzel açıklanmış.Sanırım ben yanlış anladım..Yaptığınız birinci açıklamada maddi suret izah edilmiş ama başlıkta manevi suret yazıyor.İkinci açıklamada da manevi suret anlatılmış ama maddi yazıyor

Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
Editor (m.ali)
Açıklama bazında herhangi bir sorun yok, sadece manevi kısım önce izah edilmiş. Yani yer değişikliğinden ibarettir.
Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
aday
Risalede" sureti maddiyesinde kudreti rabbani ustadır kader mühendistir "yazıyor.açıklamada ise manevi surette kudret ustadır ilmi ezeli mühendistir yazıyor.O yüzden aklıma takılmıştı aydınlattığınız için teşekkürler Allah razı olsun
Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
BENZER SORULAR
Yükleniyor...