"İnsan bu âleme ilim ve dua vasıtasıyla tekemmül etmek için gelmiştir. Mahiyet ve istidat itibarıyla her şey ilme bağlıdır. Ve bütün ulûm-u hakikiyenin esası ve madeni ve nuru ve ruhu marifetullahtır ve onun üssü’l-esası da iman-ı billahtır." İzahı nasıl?

Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Demek, insan bu âleme ilim ve dua vasıtasıyla tekemmül etmek için gelmiştir. Mahiyet ve istidat itibarıyla herşey ilme bağlıdır. Ve bütün ulûm-u hakikiyenin esası ve madeni ve nuru ve ruhu marifetullahtır ve onun üssü’l-esası da iman-ı billâhtır."

"Hem insan, nihayetsiz acziyle nihayetsiz beliyyâta maruz ve hadsiz âdânın hücumuna müptelâ; ve nihayetsiz fakrıyla beraber nihayetsiz hâcâta giriftar ve nihayetsiz metâlibe muhtaç olduğundan, vazife-i asliye-i fıtriyesi, imandan sonra, duadır. Dua ise, esas-ı ubûdiyettir."(1)

"İnsan bu âleme ilim ve dua vasıtasıyla tekemmül etmek için gelmiştir."

Dua denilince, öncelikle, ellerimizi dergâh-ı İlâhîyeye açıp isteklerimizi o Kerîm Rabbimize arz etmemiz akla gelir. Duanın bu kısmına “kavlî dua” deniliyor. Bu dua kalpleri Allah’a teveccüh ettirmesi cihetiyle çok ehemmiyetli bir ibadettir. Nitekim Furkan suresinin son ayetinde, mealen, “Duanız olmasa, Rabbim size ne diye ehemmiyet versin! ...” buyurulmuştur.

Nur Külliyatı'nda kavlî dua yanında “istidat lisanıyla dua, fiilî dua, ızdırar lisanıyla dua” gibi dualar da olduğu nazara verilir.

İstidat lisanıyla yapılan dualar konumuzla yakından ilgilidir. Terakki ve tekemmül eden bütün varlıklarda, bilhassa onların tohumlarında, çekirdeklerinde, yumurtalarında bu dua hâkimdir. Onlar bu istidat lisanıyla kendilerinden çıkacak o büyük neticeleri Allah’tan talep ederler.

İnsan da emanet-i kübrayı yüklenebilecek bir istidatta yaratılmıştır. Onun tekemmül etmesi bu istidadın yerinde kullanmasıyla gerçekleşecektir. Şu var ki, bu imtihan dünyasında insan bu büyük vazifeyi yerine getirip getirmeme konusunda serbest bırakılmıştır. Tercihini doğru kullanan insanlar, bu istidat ile marifetullah sahasında büyük mesafeler kat etmeyi ve kalblerinin muhabbet-i İlâhîye ile dolmasını isterler.

İşte insan, Allah’ın marifeti noktasında kendisine verilen bu çok geniş ve mükemmel istidadı yerinde kullanabilme konusunda Rabbinin rahmetine ve keremine iltica etmekle ve gerekli bilgilerle de mücehhez hale gelmekle tekemmül yoluna girmiş olur. Bir ömür boyu bu yolda ilerlemeye devam eder.

İnsan dua ederken, A'raf suresinde geçen,

"Rabbinize yalvara yalvara, için için dua edin..." (A'raf, 7/55)

emrine uyar, ona sığınır. Ondan ister, onun mağfiretini talep eder. İşte bu hâl bir ibadettir ve meyvesini ahirette verecektir.

Bir de istenen şeylerin dünyada tahakkuk etmesi meselesi var; ibadet onlar için edilmez. Onlar ancak ibadet için birer vesile olabilirler. Ve o ihtiyaç anları birer dua vaktidir. Mümin, o vakitlerde fakrını aczini daha iyi anlar. Ve bunları yerine getirmeye ancak Rabbü'l-Âlemin'in kadir olduğunun idraki içinde ellerini onun dergâhına açar, ona yalvarır. İstemenin en ileri, en ulvi derecesi, ondan yine onu rızasını istemektir; onun yakınlığını talep etmek, ona imanda ve ihlasta kemale ermeyi dilemektir.

"...Kalpler ancak onun zikriyle mutmain olur." (Ra'd, 13/28)

mealindeki ayetin verdiği derin mesaja kulak vererek, Allah’ın bize bizden daha yakın olduğunun şuuru içinde, onun yakınlığını kalbimizde duymayı ve böylece onun ile olmayı istemektir.

Nefis duada bile araya girer ve Rabbinin huzurunda yalvaran kulu, bir bakıma ondan gaflete düşürür. Ve ulvi makamlar yerine, dünya nimetleriyle oyalanmayı kalbe telkin eder.

"Mahiyet ve istidat itibarıyla her şey ilme bağlıdır."

Mahiyet; bir şeyin “ne olduğunu” ifade eder. "Her şeyin ilme tabi olması" her şeyin ilimle başladığına işarettir.

Bir çiçek, yaratılmadan önce de Allah’ın ezelî ilminde idi... Yaratılmasıyla ilim dairesinden kudret dairesine geçmiş oldu. Öyle ise her şeyin ilk adımı ve mukaddemesi ilimdir.

Diğer bir mana da insanların üstünlüğünün ilim ile olduğudur. Bir insan ilimde ne kadar terakki ederse, o derece itibar sahibi olur. Zafer, üstünlük, refah, rahat hep ilimle temin edilir. Mağlubiyet, başarısızlık, sefalet ve zorluk ise ilmin zıddı olan cehaletin neticeleridir.

Bu cümlede geçen ilmi, ilahi ilim olarak düşünebiliriz. Buna göre cümlenin manası şöyle olur: Her şeyin mahiyeti ve ne gibi özellikler taşıdığı Allah’ın ezelî ilminde nasıl takdir edilmişse, İlâhî kudret o şeyi öylece yaratmıştır. Biz de bize ihsan edilen ilim sayesinde eşyanın ne olduğunu ve ne gibi vazifeler yüklendiğini biliriz.

Allah insanın fıtratına, nihayetsiz ilimleri tahsil edecek bir istidat yerleştirmiştir. Bunlar da ilim, marifet ve tefekkür gibi ulvi hasletlerle inkişaf eder.

“İnsan, hikmetle yapılmış bir masnûdur... Öyle bir fiilin mahsulüdür ki, istidadı irade ettiği şeyi kendisine veriyor.”(2)

Mesela, tıp ilminin inkişaf etmesi ile insan bedenindeki o harika sanatlar ve ince manalar ortaya çıkıyor. Tıp ilmi başta Şâfi ismi olmak üzere Allah’ın birçok ismine ayna oluyor.

Diğer bütün ilimlerin her biri de Cenab-ı Hakk’ın bir veya birkaç ismine dayanmaktadır.

Cenab-ı Hakk'ın Hz. Âdem’e mucize olarak eşyanın isimlerini öğretmesi, onun ilim sayesinde meleklere rüçhaniyet kazanması, Kur’an’ın ilk emrinin “oku” olması, birçok ayette, tefekkürün ve düşünmenin emredilmesi ilmin ne kadar ehemmiyetli olduğunu ortaya koymaktadır.

"Ve bütün ulûm-u hakikiyenin esası ve madeni ve nuru ve ruhu marifetullahtır ve onun üssü’l-esası da iman-ı billâhtır."

Birinci cümlede, insanın kemale ermesinin esasları “ilim ve dua” olarak tesbit edilmiş bulunuyor. Bu tekemmül elbette dünyadan sonra gideceği yeni ve ebedî bir âlem içindir. Ana rahmindeki tekemmül bu dünya için olduğu gibi, dünyadaki tekemmül de ahiret namına olacaktır. Bu mana Birinci Nokta’nın ilk cümlesinde şöyle ders veriliyor:

“İnsan, nur-u îmân ile âlâ-yı illiyyîne çıkar; cennete layık bir kıymet alır.”

O hâlde insanın tekemmülünü “cennete layık bir kıymet alması” şeklinde anlamamız gerekiyor. Nitekim dersin devamında,

“Ve bütün ulûm-u hakikîyenin esası ve madeni ve nuru ve ruhu, marifetullahtır.”

buyrulmakla da insanı kemale erdirecek ilimler için “ulum-u hakikiye” ifadesi kullanılmıştır. Hakiki ilim, insanın ruh ve kalbini terakki ettiren, kabirden sonraki yolculuğunda da ona rehber olabilen ilimdir. Sadece dünya işlerini tanzime yarayan ve ölüm ötesinde insana hiçbir fayda sağlamayan ilimler hakikî değildirler.

Hakiki ilimlerin “esası ve madeni ve nuru ve ruhu, marifetullahtır.”

Allah’ı bilmeyen bir ilim adamının şu kâinat hakkındaki bilgilerinin de “hakiki ilim” olmadığı On İkinci Söz’de harika bir temsille çok güzel ortaya konulmuştur. Onların hâli, Kur’an'ın Allah kelamı olduğundan habersiz olarak, ondaki harflerin yapısı, yazıldıkları cevherlerin özellikleri hakkında çok şeyler yazan bir kimseye benzetilmiştir.

Kâinat kitabını, Allah’ın mektubu, onun eseri ve sanatı olarak bilmeyen bir ilim adamının bu âlemdeki eşya hakkındaki bilgileri onu, hakiki manada, âlim yapmaz; aksine, cahilliğini daha da pekiştirir. Üstad Hazretleri Ene ve Zerre risalesinde bu gibi kimseler hakkında; “Binler fünunu bilse de, cehl-i mürekkeple bir echeldir.” buyurur.

Dersin son cümlesinde marifetullahın “üssü'l-esası”nın “iman-ı billah” olduğu beyan edilmiştir. Bilindiği gibi marifetullah “Allah’ı tanıma” demektir. Kur’an-ı Kerimin bir hülasası olan Fatiha suresinde, bütün medih ve senanın Allah’a mahsus olduğu beyan edildikten sonra, marifet dersine geçilmiş ve ilk olarak Allah’ın Rabbü’l-âlemîn olduğu nazara verilmiştir. Sonra onun Rahman ve Rahim olduğu beyan edilmiştir. Allah’ı isimleriyle, sıfatlarıyla, hikmetiyle, rahmetiyle, celal ve cemaliyle tanıma konusu birçok ayet-i kerimede ders verilmiştir.

Bütün bu derslerin esası imandır. Yani, insan önce Allah’a iman edecektir ki, daha sonra onu tanıma konusunda ilim ve irfanını artırma yoluna girsin.

Dipnotlar:

1) bk. Sözler, Yirmi Üçüncü Söz, Birinci Mebhas.

2) bk. Mesnevi-i Nuriye, Zerre.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü

Bu içeriği faydalı buldunuz mu?

Yorumlar

drerkan
"Dünyada her ne var ise kaynağı aşktır; ilim ise koca bir dedikodu."Fuzûlî
Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
drerkan
1-"iman-ı billâh",2- "mârifetullah",3- "muhabbetullah", 4-"aşk u şevk",5- "cezb u incizab",6- "zevk-i rûhânî...... Ne güzel bir tekemmül sırası.Allah nasip etsin cümlesine.
Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
inkişaf

İnsanın dünyada terakki ve tekamülü ilme bağlıdır. Nitekim Bediüzzaman hazretleri 23. Sözde “İnsanın vazifesi taallümle tekemmüldür.” buyurur. Yani ilim öğrenerek tekamül etmek... Zira insan dünyaya hiçbirşey bilmeden gelirken hayvanlar öğrenmiş olarak gelmektedir. Hayvanların görevi öğrendiklerini uygulamak ve yapmak, insan ise yapmak için öğrenmek durumundadır.
Ham bilgiye malumat denir. Malumat da gördüklerimiz, duyduklarımız ve beş duyu ile algıladıklarımızdır. Bunlar gerçeğe uygun ise buna “İlim” denir. Gerçeğe uygun değil ise o zaman yalan, safsata, teori, saçma ve uydurma adını alır. Buna “İlim” denmez.
İlmin üç kaynağı vardır. Birincisi “beş duyu.” İkincisi “akıl” ve üçüncüsü “Haber”dir. Haber de ikiye ayrılır. Birincisi “Mütevatir Haber” ikincisi “Peygamberin verdiği haberlerdir.” Beş duyu sağlam ise onlar vasıtası ile elde edilen bilgiler bizi yanıltmaz ve bunlar temel bilgilerimizi oluşturur. Haberlerle edindiğimiz bilgiler şayet Mütevatir ise, yani birbirinden habersiz ayrı ayrı rivayet ve kaynaklarla elde edilen bilgiler aynı haberi getirmiş ve bir konuda ittifak etmiş ise onun doğruluğuna hükmedilir. Tarihi kaynaklarla gelen bilgiler böyledir. Peygamber haberi ise Mucizelerle te’yit edilen ve peygamebr olduğu sabit olan kişiden gelen tüm haberler sahih ve sağlam ve doğrudur ve bu bilgi kesin olduğu için “İlim” sayılır. Tüm bunların doğruluğunu tahkik ve tespit edecek olan da “AKIL” dır. Bu akıl da yalan ve yanlış bilgilerle bozulmamış, hastalık ve noksanlıklardan salim olan “Sahih Akıl” olması gerekir. Akıl da “Metot ve Mantık Kuralları” çerçevesinde bilgileri tahkik ederek ya doğruluğunu ispat eder veya yanlışlığını göstererek reddeder ve çürütür. “İLİM” böyle ortaya çıkar.
İnsanın istidat ve kabiliyetleri ancak gerçeğe uygun sahih bilgilerden ortaya çıkan bilgilerle, yani İLİM’le inkişaf, terakki ve tekamül eder. Bir çocuk ilkokula gitmeden ABC’yi ve 12345’i bilmezken Üniversiteden mezun olunca elde ettiği doğru bilgilerle ve ilimle “100 katlı binaların planını yapar ve binayı yapabilir, uzaya ve aya gidecek vasıtaları yapar ve gidebilir ve eline aldığı demir ve madenlerden cep telefonu ve bilgisayar, araba ve uçak yapabilir. Bütün bunlar onun doğru bilgilerle, yani ilimle istidat ve kabiliyetlerini inkişaf ettirip uygulamalarla sanat ve meslek haline getirmesinden kaynaklanır. Bunun tersi de olabilir. İlme ve sanata değer vermeyen, oyun ve eğlence, zevk ve safa ile, safsata, hikaye ve masallarla meşgul olan da hiçbir şey elde edemez, kabiliyetlerini geliştiremez.
Manevi ve ruhi gelişme de böyledir. İlahiyata, ruhaniyata, dine ve ahirete ait doğru ve gerçeğe uygun bilgileri elde eden, ibadet, ahlak ve sosyal hayattaki doğruluk ve hayırhahlık ile hayırlı ilim ve salih amel peşinde koşanların latifeleri ve duyguları inkişaf ederken, bunun tersini yapanların da kabiliyetleri söner ve ölür. Kendisine ve topluma muzır bir insan haline gelir, kendisinden hayır değil şerler ve kötülükler ortaya çıkar. Birincisinden “Şecere-i Tuba” ortaya çıkar, ikincisinden “Şecere-i Zakkum” ortaya çıkar.

Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
elifnuray

cevabınız ve emeğiniz için allah razı olsun.

Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
nurcu56

"İlim" ile "Dua" nasıl telif ve tevhid edilebilir? İnsanın terakkisinde bunların tesiri nedir?

Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.
Editor (m.ali)

Üstadımız, sebeplere müracaat etmeyi "fiilî bir dua" olarak tavsif eder. Hatta fiilî dua olmadan yalnız lisan ile yapılan duanın ekseriyetle kabul olmayacağını ifade eder. Dolayısı ile ilim ile meşgul olmak, aslında bir dua oluyor.

"Fiilî dua" Allah’ın kâinatta koymuş olduğu sebeplere müracaat etmektir. Meselâ, zengin olmak için çalışmak fiilî bir duadır. Topraktan mahsul almak için tarlayı sürmek, tohum ekmek, sulamak, ekip biçmek fiilî bir duadır.

Şu var ki, sebeplere tam riâyet etmek insanı neticeye yüzde yüz kavuşturmaz. Bu da insanı kavlî duaya teşvik içindir. Bir çiftçi sadece tarlayı sürmek ve sulamakla neticeye mutlaka erişseydi yağmur için dua etmek aklına gelmezdi.

Yorum yapmak için Giriş Yapın ya da Üye olun.

BENZER SORULAR

Yükleniyor...