İnsandan başka mahlûkatta; mesela cin veya meleklerde "ene" var mıdır?

Değerli Kardeşimiz;

Bu konudaki ayet-i kerime şöyledir:

اِنَّا عَرَضْنَا الْاَمَانَةَ عَلَى السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَالْجِبَالِ فَاَبَيْنَ اَنْ يَحْمِلْنَهَا وَاَشْفَقْنَ مِنْهَا وَحَمَلَهَا الْاِنْسَانُؕ اِنَّهُ كَانَ ظَلُوماً جَهُولاًۙ

"Biz emaneti, göklere, yere ve dağlara teklif ettik de onlar bunu yüklenmekten çekindiler, (sorumluluğundan) korktular. Onu insan yüklendi. Doğrusu o çok zalim, çok cahildir." (Ahzab, 33/72)

Emanetle alakalı bu ayette de Cenab-ı Hak, göklerden, yerden ve dağlardan bir vazife istemiştir. Onlara bir emanet arz etmiştir. Bu arz edişin keyfiyetini bilemeyiz ve onların bu vazifeden içtinap etmelerini de bir isyan olarak değerlendiremeyiz. Onlara teklif edilen vazife, onların kabiliyetleriyle, sermayeleriyle, kuvvetleriyle yapabilecekleri cinsten değildir. Ama insanın yaratılış keyfiyeti, ona takılan cihazlar, verilen kabiliyetler, bu vazifeyi yapmasına müsaittir. Nitekim göklerin çekindiği bu emaneti o yüklenmiştir.

Risale-i Nur'a göre "ene" insanların kâinatı ve yaratıcıyı tanıması için verilmiş, "emanet" sırrını taşıyan farazi ve vehmi bir anahtar olarak tarif edilir. İnsan bu benlik duygusu sayesinde, kendi cüzi (sınırlı) sıfatlarını (irade, ilim, kudret gibi) bir ölçü birimi gibi kullanarak, Allah'ın mutlak ve sonsuz sıfatlarını (Kudret, İlim, İrade vb.) anlayabilir. Bu yönüyle ene, insana Rabbini tanıması için verilmiş bir vahid-i kıyas yani büyük bir ölçü birimidir.

Risale-i Nur'a göre melekler, benlik duyguları olmayan, iradeleri var olduğu halde, o iradeyle sadece Allah'ın emirlerini yerine getiren, tamamen itaat ve ibadetle meşgul varlıklardır. Onlarda gurur, kibir gibi duygulara yol açacak bir "ene" yoktur. Onların Allah'ı tanıma şekli, insanlardan farklıdır. Onlar, yaratılışlarına uygun olarak, vasıtasız bir şekilde İlahi sıfatları ve tecellileri müşahede ederler. Bu nedenle, meleklerin benlikten uzak, sabit bir makamları vardır.

Cinler ise insanlar gibi akıl ve irade sahibi oldukları için, Risale-i Nur'da da onlarda bir "ene"nin var olduğu kabul edilir. Cinler de tıpkı insanlar gibi imtihana tabidir ve bu imtihan, benlik duygularını doğru veya yanlış yönde kullanmalarına bağlıdır. İblis'in (şeytanın) "Ben ondan daha üstünüm, beni ateşten, onu ise çamurdan yarattın" diyerek kendi varlığını ön plana çıkarması, cinlerin de bu benlik duygusuna ve onun getirdiği gurur, kibir gibi duygulara sahip olabileceğinin bir hükmündedir.

Diğer varlıklar olan hayvanat, nebatat ve cemadatta şuur olmadığı için dolayısı ile de ene zaten olamaz. Enenin esasında hayat ve şuur vardır, bu ikisi olmadı mı ene de olmaz.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü