"Kur’an bütün insanlara hitap eder. Ve ekseriyetin fehmini müraat eder ki, tahkiki bir marifet sahibi olsunlar." İzah eder misiniz?
Değerli Kardeşimiz;
"Ve salisen: Kur’ân mevcudatın ahvalinden ancak Hâlıkları için bahseder. Mevcudatın zâtlarına ait değildir. Bu itibarla, Kur’ânca en mühim, kâinatın Hâlıka nâzır olan ahvalidir. Fen ise, Hâlıkı işe katmıyor, kâinatın ahvalinden bizâtihâ bahsediyor. Ve keza, Kur’ân bütün insanlara hitap eder. Ve ekseriyetin fehmini mürâat eder ki, tahkikî bir mârifet sahibi olsunlar. Fen ise, yalnız fencilerle konuşur, avâmı nazara almıyor; avâm taklitte kalıyor. Bu itibarla, fennin tafsilâtını ihmal veya ipham, maslahat-ı âmme ve menfaat-i umumiyeye nazaran, ayn-ı isabet ve ayn-ı hikmettir." (Mesnevi-i Nuriye, 14. Reşha)
Bu vecize, Kur’an-ı Kerim’in evrensel hitap tarzını ve en derin hakikatleri bile her seviyeden insanın anlayabileceği şekilde sunmasındaki eşsiz pedagojik yöntemini açıklar.
İzahı şu iki temel esasa dayanır:
Çoğunluğun Anlayışını Gözetmesi: İnsanlığın büyük bir çoğunluğu (ekseriyeti) derin felsefi meseleleri ya da karmaşık bilimsel formülleri doğrudan kavrayacak bir zihni altyapıya sahip değildir; insanlar daha çok avam tabakasından, yani sıradan ve sade vatandaşlardan oluşur. Kur’an, bütün insanlığa yol gösteren evrensel bir rehber olduğu için, hitabını bu çoğunluğun anlayış seviyesine (fehmine) göre ayarlar. En derin ilahi hakikatleri bile günlük hayattan örneklerle, benzetmelerle ve sade bir üslup ile sunar.
Tahkiki Bir Marifet Kazandırmak: Kur'an'ın üslubunu çoğunluğa göre basitleştirmesi, sunduğu hakikatlerin sığ olduğu anlamına gelmez. Tam aksine, amacı en sıradan insanın bile taklitten kurtulup, delillere dayanan sarsılmaz ve köklü bir Allah inancına ve bilgisine (tahkiki marifet) ulaşmasını sağlamaktır. Öyle bir üslup kullanır ki, aynı ayetten sıradan bir insan kendi hissesini alıp imanını sağlamlaştırırken, büyük bir alim veya filozof da aynı ifadeden derin manalar çıkarabilir.
Özetle Kur’an, yüksek hakikatleri herkesin uzanıp koparabileceği yakınlığa getiren şefkatli bir eğitmendir. Üslubunu çoğunluğun anlayışına göre basitleştirir, ama hedefi her insanı en derin ve taklitten uzak sarsılmaz bir iman seviyesine ulaştırmaktır.
İlave bilgi için tıklayınız:
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü