Block title
Block content

"Mahiyet ve istidat itibarıyla her şey ilme bağlıdır." cümlesini örneklerle izah eder misiniz?

 
Cevap

Değerli Kardeşimiz;

"Her şeyin ilme tabi olması" her şeyin öncelikle ilimle başlamasına kinayedir. Mesela, bir bina önce ilmi olarak zihinde tasarlanır, sonra tatbik sahasına intikal eder. Zihni ve ilmi safha olmadan tatbik sahası olmaz. Bir cihetle her şeyin kadere yani takdir ve tespite tabi olması gibidir. Yani kader takdir eder, eşya bu takdire göre şekillenir. Kaderin özü ve esası ise ilimdir zaten ilmin bir unvanıdır.  

Bir çiçek ,manevi bir vücut  ve plan olarak Allah’ın ilminde tasarlanmadan ya da ilmi bir vücut kazanmadan maddi sahaya intikal edemez. Öyle ise her şeyin mukaddemesi ve ilk şartı ilmi vücududur. Bu ilmi giriş ve vücut olmadan diğer safha ve süreçler olmaz ve oluşamaz. İlim adeta bir pergel ya da cetvel gibi bütün eşyanın haddini ve sınırlarını tayin eder, eşya da bu had ve sınırlara göre hareket eder. Demek adalet ve nizam ve nizam ve adalet içindeki her şey ilmin çizdiği paradigma üzerine bina oluyor. Her şey açık ya da gizli ilme tabi ve onun hattı ile teşhis ve tayin ediliyor demektir.

Diğer bir mana olarak da insanların üstünlük ve gücü ilme bakar ve ona tabidir. Yani bir insan ya da toplum ilmi olarak ne kadar mütekamil ise gücü ve üstünlüğü de o kadar mütekamildir. Zafer, üstünlük, başarı, refah, rahat, kolaylık hep ilme tabidir, onunla temin edilir. Mağlubiyet, ezilmek, başarısızlık, sefalet ve zorlukta ilmin zıddı olan cehaletin neticeleridir.

- Mahiyet ve istidat itibarıyla her şey ilme mi bağlıdır?

"İnsanlar helâk oldu, âlimler müstesna. Âlimler de helâk oldu, ilmiyle amel edenler müstesna. Amel edenler de helâk oldu, ihlâs sahipleri müstesna. İhlâs sahiplerine gelince; onlar da pek büyük bir tehlike ile karşı karşıyadırlar." (1)

Yukardaki hadisten de anlaşılacağı üzere, insanın mahiyet ve istidadının inkişaf ve terakkisi için ilk şart ve basamak, ilimdir. Nasıl bir binanın yapılmasına ilk olarak temelden başlanır, sonra diğer aşamalar onun üzerine çıkılır. Aynen bina gibi insanında fıtrat ve mahiyetine derç edilmiş olan istidat ve kabiliyetlerin gelişip inkişaf etmesinin birinci ve en temel aşaması ilimdir. Hadiste; ilim, amel, ihlas ve muhafaza olmak üzere dörtlü bir eleme sistemi vardır.

En yüksek mertebe olan muhafaza makamına çıkmak için tertibe, yani, eleme sistemine uymak iktiza ediyor. Bütün insanların ilk elendiği birinci aşama, yani birinci elek, ilim eleğidir. Bu ilim eleğinden geçemeyen birisi,  ikinci elek olan amel eleğine ulaşamaz. Yani en mükemmel makam olan ihlas ve ihlası muhafaza makamlarına ulaşmanın yolu ilim ve amel eleklerinden salimen geçmek ile mümkündür. Üstad'ın, mahiyet ve istidat itibarıyla her şeyin ilme bağlı olma ifadesinin  manasını bu şekilde anlayabiliriz.

(1) bk. Aclûnî, Keşfü’l-Hafâ 2:415; Gazâlî, İhyâu Ulûmi’d-Dîn 3:414.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör

Paylaş
Yükleniyor...