"Ne vakit tebeî bir nazarla bakılırsa, sıhhatine bir ihtimal verilir. Fakat im’ân-ı nazar eyledikçe, ihtimal-i sıhhat bertaraf olur." İzah eder misiniz?

Değerli Kardeşimiz;

"Evet, bâtılın şe’ni şöyledir: Ne vakit tebeî bir nazarla bakılırsa, sıhhatine bir ihtimal verilir. Fakat im’ân-ı nazar eyledikçe, ihtimal-i sıhhat bertaraf olur." (Muhakemat, Üçüncü Makale, Birinci Maksad)

Tebe-i nazar ikincil, yüzeysel ve dikkatsiz bir bakış açısını ifade eder. Sathî bakış da denir, yani bir şeyi derinlemesine incelemeden onu üstünkörü geçiştirmek demektir.

Mesela, camdan bakmakla cama bakmak birbirinden çok farklıdır. İnsan, pencereden dışarıyı seyrederken asıl nazarı dış âlemedir, cama tebei olarak, sathi bir nazarla bakmış olur. Ama bizzat camı incelediğinde bu defa cam asıl, dış âlem tebei olur.

Camdan dışarı bakan adamın bütün dikkati dışarı olacağı için camın kusur ve lekelerini görüp fark edemez. Ama cama bizzat baksa, camın kendisini incelese o zaman camın kusur ve lekelerini görebilir.

İnsanlar batıl bir düşünceye tebei bir bakış ile baktığında batılın mantıksız ve tutarsız taraflarını göremiyor. Tıpkı cama değil, camdan dışarı bakan adamın durumu gibi. Batılı eline alıp bizzat incelediğinde yani im’an-ı nazar ettiğinde, batılın bütün foyası ve yanlışları ortaya çıkar.

“İm’an-ı nazar” bir işi dikkatlice düşünmek, inceden inceye bakmak ve tetkik etmek gibi anlamlara geliyor. Böyle bir nazar sağlıklı, tutarlı, müstakim ve doğruya götüren bir nazar oluyor.

İlave bilgi için tıklayınız:

- "Meşhurdur ki, îdin hilaline bakardı cemaat-i kesire. Kimse bir şey görmedi. Zevâlî bir ihtiyar yemin etti ki, 'Gördüm.' Hâlbuki gördüğü, kirpiğinin takavvüs etmiş beyaz bir kılı idi." Temsili izah eder misiniz? Tebei nazar ne demektir?

- Olaylara nasıl baktığın önemli! Bakış açını değiştir.

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü