"Kur’ân’ın i’cazı, onların aczindendir. Aczleri ise, eserden olmayıp fiilden olduğuna işârettir..." Bu ifade sarfe yaklaşımını te’yid etmiyor mu?

Değerli Kardeşimiz;

İnsanların Kur’an’ın bir benzerini yapamaması hususunda âlimler arasında iki farklı görüş teşekkül etmiştir. Bu görüşten birisi, Kur’an nazm ve belağat noktasından mu’cize olduğu için, insanlar onu taklit etmekten aciz kalıyorlar.

Diğer görüş ise, insanlar imkân noktasından Kur’an’ın bir benzerini yapmaya takat getirirler, lakin Allah insanların bu gücünü fiilî olarak men ettiği için, benzerini yapmaya teşebbüs edemiyorlar, şeklindedir. Yani birisi Kur’an’a bir nazîre yapacağı zaman, Allah onun önüne bir engel çıkarıp, o işi yapmasını önlüyor, demektir.

Üstad Hazretleri bu hususu şu şekilde izah ediyor:

"Elcevap: İ'câz-ı Kur'ân'da iki mezhep var: Mezheb-i ekser ve râcih odur ki, Kur'ân'daki letâif-i belâgat ve mezâyâ-yı maânî, kudret-i beşerin fevkindedir."

"İkinci, mercuh mezhep odur ki, Kur'ân'ın bir sûresine muaraza kudret-i beşer dahilindedir; fakat Cenâb-ı Hak, mucize-i Ahmediye (a.s.m.) olarak men etmiş. Nasıl ki bir adam ayağa kalkabilir; fakat eser-i mucize olarak bir nebî dese ki, "Sen kalkamayacaksın," o da kalkamazsa mucize olur. Şu mezheb-i mercûha "Sarfe Mezhebi" denilir. Yani, Cenâb-ı Hak cin ve insi men etmiş ki, Kur'ân'ın bir sûresine mukabele edemesinler. Eğer men etmeseydi, cin ve ins bir sûresine mukabele ederdi. İşte, şu mezhebe göre, "Bir kelimesine de muaraza edilmez" diyen ulemanın sözleri hakikattir. Çünkü, madem Cenâb-ı Hak i'câz için onları men etmiş; muarazaya ağızlarını açamazlar. Ağızlarını açsalar da, izn-i İlâhî olmazsa kelimeyi çıkaramazlar."(1)

Mercuh racihin altı demek olduğu için, Üstad Hazretleri sarfe görüşünü değil, racih olan "Kur'ân'daki letâif-i belâğat ve mezâyâ-yı maânî, kudret-i beşerin fevkindedir" fikrini esas alıyor. Zaten Risale-i Nurlar da meslek olarak bu esas üzerinde hareket ediyor. İşaratü’l İ’caz ve Yirmi Beşinci Söz bunun en bariz bir delilidir.

"Birisi: Kur'ân'ın i'câzı, onların aczindendir. Aczleri ise, eserden olmayıp fiilden olduğuna işarettir. Yani aczlerinin menşei, Kur'ân'ın misli değildir, o misli yapmaktandır."(2)

İşaratü’l İ’caz'daki bu ibare, istikbalde buna fiilen cür’et edip teşebbüs edenin olmayacağına işaret ediyor, diye anlamak, ya da bu görüş, ayetin o nüktesine daha mutabık düştüğü için, istimal edilmiş demek, daha isabetli olur diye düşünüyoruz.

Dipnotlar:

(1) bk. Mektubat, On Dokuzuncu Mektup

(2) bk. İşârâtü'l-İ'câz, Bakara Sûresi, 23-24. Ayetlerin Tefsiri

Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü